Đau Lưng Dưới Nguyên Nhân Từ Đâu — 6 Nhóm Thường Gặp Và Dấu Hiệu Không Được Bỏ Sót

Bác sĩ đặt một tay lên vùng thắt lưng người đàn ông nằm sấp và gập gối bên đối diện — đau lưng dưới nguyên nhân thường đến từ cách vùng thắt lưng bị dùng mỗi ngày

Mục lục

Đau lưng dưới nguyên nhân phần lớn không nằm ở một chỗ hỏng nào nhìn thấy được trên phim, mà nằm ở cách vùng thắt lưng bị dùng mỗi ngày. Sáu nhóm dưới đây là những thứ tôi gặp nhiều nhất, kèm nhóm dấu hiệu bắt buộc phải dừng mọi cách tự xoay xở và đi khám ngay.

Bác sĩ đặt một tay lên vùng thắt lưng người đàn ông nằm sấp và gập gối bên đối diện — đau lưng dưới nguyên nhân thường đến từ cách vùng thắt lưng bị dùng mỗi ngày

Đau lưng dưới nguyên nhân do đâu — câu trả lời ngắn trước khi đi vào từng nhóm

Người đến gặp tôi vì đau lưng dưới hầu như ai cũng mang theo một giả định giống nhau: chắc là có cái gì đó bên trong đã hỏng. Có người đã đi chụp phim, cầm tờ kết quả và vẫn không hiểu vì sao mình đau.

Câu trả lời thật ra hay làm người ta hụt hẫng. Tổ chức Y tế Thế giới ghi rõ: khoảng 90% các trường hợp đau lưng dưới là dạng không đặc hiệu — nghĩa là không tìm ra một tổn thương cấu trúc cụ thể nào giải thích được cơn đau. Cũng theo WHO, năm 2020 có 619 triệu người trên thế giới sống chung với chứng đau lưng dưới, và đây là nguyên nhân gây tàn tật hàng đầu toàn cầu.

Nghe qua thì nản. Nhưng với tôi đây lại là tin mừng, vì nó nói rằng phần lớn cơn đau thắt lưng đến từ những thứ thay đổi được: tư thế, thói quen, sức cơ, tải trọng. Không phải một cái đĩa đệm vỡ nát nào đó mà bạn đành chịu.

Vấn đề là “thay đổi được” chỉ đúng khi bạn biết mình đang thay đổi cái gì. Đi tìm đau lưng dưới nguyên nhân vì thế không phải là đi tìm một thủ phạm duy nhất, mà là xếp cơn đau của mình vào đúng nhóm. Nên phần còn lại của bài này đi vào từng nhóm cụ thể.

Vì sao đúng vùng thắt lưng lại là chỗ chịu đòn nhiều nhất

Phần này tôi hay giảng cho học viên, vì hiểu được nó thì cả bài dưới đây dễ hình dung hẳn.

Cột sống của chúng ta chia làm năm đoạn. Đoạn cổ bảy đốt, ký hiệu C1 đến C7. Đoạn ngực mười hai đốt, ký hiệu D1 đến D12. Đoạn thắt lưng chỉ có năm đốt, ký hiệu L1 đến L5 — con số này bạn hay gặp trên phim, kiểu “L4–L5”. Dưới nữa là năm đốt cùng dính thành một khối, rồi ba đến năm đốt cụt.

Nhìn nghiêng, cột sống không thẳng mà uốn thành hai chữ S nối nhau: đoạn cổ ưỡn ra trước, đoạn ngực vồng ra sau, đoạn thắt lưng lại ưỡn ra trước, đoạn cùng cụt vồng ra sau. Đường cong ưỡn ở thắt lưng không có sẵn từ lúc sinh ra. Trẻ sơ sinh cột sống gần như một chữ C. Phải tới khoảng mười đến mười lăm tháng tuổi, khi em bé chuẩn bị đứng và đi, đường cong thắt lưng mới hình thành để giữ thăng bằng cho cơ thể.

Nói cách khác, đường cong ấy sinh ra để phục vụ tư thế đứng và đi. Nó là cái lò xo giảm xóc của cơ thể. Bây giờ hình dung một người ngồi tám tiếng mỗi ngày, lưng tròn về sau, đường cong lò xo đó bị ép phẳng suốt cả ngày. Chỉ năm đốt sống phải gánh gần như toàn bộ trọng lượng nửa trên cơ thể, ở một tư thế mà chúng không được thiết kế cho.

Đó là lý do vùng thắt lưng chịu đòn nhiều hơn hẳn các đoạn khác. Và đó cũng là lý do đau lưng dưới nguyên nhân thường là chuyện tích lũy nhiều năm chứ không phải một tai nạn duy nhất.

Người đàn ông nằm ngửa, kỹ thuật viên gập gối và háng một bên vào phía ngực để mở vùng thắt lưng và khớp háng

Sáu nhóm nguyên nhân tôi gặp nhiều nhất

Sáu nhóm này không loại trừ nhau. Một người đau thắt lưng lâu năm thường dính hai đến ba nhóm cùng lúc, và đó chính là chỗ khó khi tự đoán bệnh cho mình.

Căng cơ và dây chằng sau một động tác sai

Đây là nhóm rõ ràng nhất và cũng lành nhất. Bê một thùng hàng, cúi xuống nhấc chậu cây, vặn người mở cốp xe — một động tác đủ mạnh và đủ bất ngờ là khối cơ hoặc dây chằng quanh cột sống thắt lưng bị kéo quá giới hạn.

Đặc điểm nhận ra: đau khởi phát rõ mốc, bạn nhớ được lúc nào. Cơn đau vùng thắt lưng khu trú tại chỗ, không lan xa, cử động theo một hướng nhất định thì buốt. Đây cũng là nhóm có đau lưng dưới nguyên nhân dễ thấy nhất, và thường dịu dần trong vài ngày đến vài tuần nếu bạn không nằm liệt một chỗ.

Ngồi nhiều, cơ lõi yếu, đường cong thắt lưng bị ép phẳng

Nhóm này đông nhất trong số người trẻ và trung niên đến chỗ tôi. Không có cú chấn thương nào cả, chỉ là cơn đau lưng dưới cứ ngày một rõ hơn qua từng tháng.

Cơ chế thì đúng như phần trên đã nói: đường cong ưỡn ở thắt lưng bị giữ ở tư thế phẳng hoặc gù suốt ngày, khối cơ giữ thân trở nên yếu vì không được dùng, và áp lực dồn lên vài điểm cố định. Đau thắt lưng kiểu này thường mơ hồ vào buổi sáng, rõ dần về cuối buổi chiều. Nhánh này còn nhiều thứ để nói — cách ngồi, quãng nghỉ, dụng cụ — nên tôi để dành hẳn một bài riêng.

Thoái hóa cột sống thắt lưng theo tuổi

Từ khoảng tuổi bốn mươi trở đi, đĩa đệm mất nước dần, chiều cao khoang đĩa giảm, mặt khớp phía sau chịu tải nhiều hơn và mọc thêm gai xương ở rìa. Đó là thoái hóa cột sống thắt lưng, và về bản chất nó là quá trình tự nhiên của thời gian chứ không phải một căn bệnh ai đó mắc phải.

Điều quan trọng cần nhớ: hình ảnh thoái hóa cột sống thắt lưng trên phim không tự động giải thích được cơn đau. Rất nhiều người có phim xấu mà không đau ngày nào, và ngược lại, không ít người đau thắt lưng nhiều năm mà phim gần như sạch. Nên đừng lấy tờ kết quả chụp chiếu làm bản án cho vùng thắt lưng của mình.

Mất cân bằng giữa khớp háng, vùng chậu và lưng dưới

Đây là nhóm hay bị bỏ sót nhất, và là chỗ tôi phải giải thích lại nhiều lần nhất.

Lưng dưới không làm việc một mình. Nó nằm giữa hai khối lớn: vùng chậu bên dưới và lồng ngực bên trên. Khi nhóm cơ gập háng bị co ngắn vì ngồi nhiều, còn nhóm cơ mông thì yếu đi vì hiếm khi được dùng, vùng chậu sẽ bị kéo nghiêng ra trước. Đường cong thắt lưng ưỡn quá mức theo, và điểm chịu tải dồn vào một chỗ hẹp.

Người trong nhóm này hay kể một câu rất giống nhau: đứng lâu thì đau, mà ngồi lâu cũng đau, chỉ đi bộ nhẹ mới dễ chịu. Với họ, xoa bóp riêng vùng thắt lưng thì đỡ được vài hôm rồi đâu lại vào đấy, vì gốc của đau vùng thắt lưng nằm ở khớp háng và vùng chậu chứ không nằm ở chỗ đang đau. Đây là nhóm mà đi tìm đau lưng dưới nguyên nhân bằng cách chỉ nhìn vào chỗ đau là chắc chắn trượt.

Tải trọng thay đổi — cân nặng, thai kỳ, nghề nghiệp

Cột sống thắt lưng chịu tải theo trọng lượng cơ thể và theo thứ bạn mang trên người. Tăng cân nhanh, mang thai, hay nghề phải bê vác và đứng nhiều giờ đều làm con số ấy tăng lên trong khi khối cơ giữ thân không kịp khỏe theo. Với nhóm này, đau lưng dưới nguyên nhân nằm ở phép cộng tải trọng chứ không ở một tổn thương nào.

Phụ nữ sau sinh là nhóm rất hay gặp đau lưng dưới vì cộng dồn nhiều thứ một lúc: bụng thay đổi trong thai kỳ, dây chằng mềm ra do nội tiết, rồi sau sinh thì bế con, cho bú, cúi tắm cho con hàng chục lần mỗi ngày. Đau thắt lưng ở giai đoạn này rất dễ bị bỏ qua vì ai cũng nghĩ rồi nó sẽ tự hết.

Nguyên nhân không nằm ở cột sống

Nhóm này ít gặp nhất nhưng là nhóm không được phép quên. Một số bệnh lý của thận, đường tiết niệu, cơ quan sinh sản, ổ bụng, hoặc tình trạng nhiễm trùng và khối u đều có thể biểu hiện ra ngoài bằng cơn đau thắt lưng.

Dấu hiệu gợi ý: cơn đau vùng thắt lưng không liên quan gì tới tư thế, nằm nghỉ cũng không đỡ, đau tăng về đêm, kèm sốt, sụt cân hoặc rối loạn tiểu tiện. Gặp nhóm này thì mọi cách tự xoay xở đều vô nghĩa, việc cần làm là đi khám để tìm ra đau lưng dưới nguyên nhân thật sự.

Còn một tình huống nữa mà ai cũng nghĩ tới đầu tiên: thoát vị đĩa đệm. Nếu cơn đau của bạn lan xuống mông và xuống chân theo một đường dài, thì đó là câu chuyện riêng và tôi đã viết hẳn một bài về đau lưng dưới lan xuống chân có phải thoát vị đĩa đệm không, có mô tả cách phân biệt.

Bác sĩ ngồi cạnh bàn, hai tay đặt vùng bụng dưới và đùi người đàn ông nằm ngửa để đánh giá vùng chậu và khớp háng

Nghiệm pháp tay đất — cách tôi đo xem lưng bạn đang căng tới mức nào

Trong các khóa đào tạo, tôi luôn yêu cầu học viên đánh giá tầm vận động của cột sống thắt lưng chứ không được chỉ sờ chỗ đau. Một phép đo đơn giản mà tôi dùng là nghiệm pháp tay đất.

Cách làm: đứng hai chân rộng bằng vai, thẳng gối, không được trùng gối, rồi cúi người nhẹ xuống. Đo khoảng cách từ đầu ngón tay giữa xuống mặt đất, tính bằng xăng-ti-mét.

Người đang đau lưng dưới gần như chắc chắn bị hạn chế ở phép đo này. Có người tay chỉ xuống tới đầu gối là dừng, không phải vì đau chặn lại mà vì cả chuỗi cơ phía sau đang căng cứng. Sau khi làm giãn nhóm cơ đó, con số thay đổi rất rõ rệt — và đây là chỗ tôi hay nhắc học viên: hãy đo trước và đo lại sau, đừng chỉ hỏi bác thấy đỡ chưa. Một con số cụ thể nói về vùng thắt lưng trung thực hơn hẳn một câu cảm nhận.

Vì sao tôi kể phép đo này ra đây. Thứ nhất, bạn tự làm được ở nhà và có ngay một con số để theo dõi theo tuần, thay vì chỉ có cảm giác mơ hồ. Thứ hai, nó cho thấy một điều mà ảnh chụp không cho thấy: đau lưng dưới nguyên nhân rất thường là chuyện của cơ và tầm vận động, chứ không chỉ là chuyện của xương.

Lưu ý một điều: phép đo này là để theo dõi, không phải bài tập. Đừng cố gắng cúi thấp thêm bằng cách nhún người hay bật xuống. Thấy đau nhói hoặc tê lan xuống chân thì dừng ngay và đọc tiếp phần dưới.

Khi nào đau lưng dưới không còn là chuyện cơ học và phải đi khám ngay

Mọi điều tôi viết ở trên đều dựa trên một giả định: đau lưng dưới của bạn là đau cơ học thông thường. Khi có những dấu hiệu dưới đây thì giả định đó không còn đúng nữa, và việc đi tìm đau lưng dưới nguyên nhân phải chuyển sang tay bác sĩ chuyên khoa.

Dấu hiệu Vì sao không được chờ
Đau xuất hiện ngay sau ngã, tai nạn giao thông, va đập mạnh vùng lưng Phải loại trừ tổn thương xương và dây chằng trước khi làm bất cứ điều gì lên vùng đó
Sốt kèm đau lưng, hoặc đau tăng dữ dội về đêm khi nằm nghỉ Nhóm dấu hiệu cần loại trừ nhiễm trùng và nguyên nhân toàn thân
Sụt cân không rõ lý do trong vài tháng gần đây Cần loại trừ bệnh lý toàn thân, không phải chuyện của cơ xương khớp đơn thuần
Rối loạn tiểu tiện hoặc đại tiện — bí tiểu, són, không nhịn được Có thể là chèn ép chùm đuôi ngựa, thuộc nhóm cấp cứu
Mất cảm giác vùng bẹn, quanh hậu môn, vùng sinh dục Cùng nhóm cấp cứu với dấu hiệu trên
Yếu chân, tê hai chân, đi lại khó, bàn chân rớt xuống khi bước Dấu hiệu tổn thương thần kinh đã ảnh hưởng tới chức năng

Cơ quan Y tế Quốc gia Anh xếp nhóm mất cảm giác vùng sinh dục, thay đổi tiểu tiện đại tiện, cùng tình trạng “đau, tê bì hoặc yếu ở cả hai chân” vào diện phải gọi cấp cứu ngay, không chờ hẹn khám.

Có bất kỳ dấu hiệu nào trong bảng trên thì mọi kế hoạch tự xử lý tại nhà đều phải dừng, không thương lượng. Tôi nói thẳng để khỏi hiểu nhầm: Thiên Ứng Đạo không khám chữa bệnh và không kê đơn — phần đó thuộc về bác sĩ chuyên khoa, và việc của chúng tôi là chỉ đúng lúc nào bạn cần tìm tới họ.

Người đàn ông nằm sấp, bác sĩ một tay giữ vùng mông chậu, tay kia gập gối để kiểm tra độ căng của nhóm cơ mặt trước đùi

Một buổi kiểm tra đánh giá đi tìm nguyên nhân thế nào

Rất nhiều người tới chỗ tôi sau khi đã thử đủ cách cho cơn đau thắt lưng của mình: dán cao, đấm bóp, mua đai lưng, tập theo video trên mạng. Việc đầu tiên chúng tôi làm không phải là xoa bóp, mà là đo — vì đau lưng dưới nguyên nhân chỉ lộ ra khi có số liệu để so.

Đo tầm vận động của cột sống thắt lưng theo từng hướng, có nghiệm pháp tay đất trong đó. Sờ dọc khối cơ hai bên cột sống và quanh vùng chậu để tìm điểm co siết. Kiểm tra độ dài nhóm cơ gập háng và sức của nhóm cơ mông, vì đó là hai thủ phạm hay đứng sau lưng mà không ai ngờ. Xem dáng đứng: vùng chậu có nghiêng ra trước không, hai bên có lệch không.

Rồi hỏi kỹ về nhịp sinh hoạt: đau lúc nào trong ngày, ngồi bao lâu thì bắt đầu mỏi, nằm tư thế nào thì dễ chịu, sáng dậy có cứng lưng không và cứng bao lâu.

Bước đo này quan trọng vì nó trả lời được câu mà tự đoán ở nhà không trả lời nổi: đau lưng dưới của bạn thuộc nhóm nào trong sáu nhóm trên. Hai người cùng đau một chỗ, cùng một mức độ, mà gốc khác nhau thì hướng làm khác hẳn nhau.

Sau khi đo xong, bạn nhận được một bản đồ hành động cá nhân hóa: phần nào chúng tôi làm bằng tay, phần nào bạn tự tập ở nhà, mốc nào thì đo lại. Nếu buổi đo phát hiện dấu hiệu thuộc bảng cảnh báo phía trên, chúng tôi nói thẳng và chỉ chỗ để bạn đi khám, không giữ lại.

Muốn biết một buổi làm việc với vùng thắt lưng thực tế diễn ra thế nào, gồm những bước gì và kéo dài bao lâu, bạn đọc bài xoa bóp bấm huyệt chữa đau lưng tại Thiên Ứng Đạo.

Điều tôi muốn bạn mang về sau bài này

Gần 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực thần kinh — cơ xương khớp cho tôi một quan sát lặp đi lặp lại: người xoay chuyển được tình hình không phải người tìm ra mẹo hay nhất, mà là người biết cơn đau của mình thuộc nhóm nào rồi làm đúng vào nhóm đó.

Đau lưng dưới nguyên nhân phần lớn không phải một chỗ hỏng, mà là một thói quen. Thói quen thì sửa được, nhưng phải sửa đúng cái đang gây chuyện — sửa tư thế trong khi gốc của đau thắt lưng nằm ở khớp háng thì cũng chỉ đỡ tạm.

Nếu bạn đang đau và chưa có dấu hiệu nào trong bảng cảnh báo, việc đáng làm ngay tối nay là đo thử nghiệm pháp tay đất, ghi lại con số, rồi giữ cho mình vận động nhẹ mỗi ngày thay vì nằm im. Người lớn tuổi hay lo vận động làm lưng nặng thêm thì đọc thêm bài người cao tuổi đau lưng có nên vận động không — câu trả lời thường ngược với điều mọi người nghĩ.

Còn nếu đã làm đều trong bốn đến sáu tuần mà con số không nhúc nhích và cơn đau không dễ chịu hơn, đó là lúc nên để người khác đo giúp bạn một lượt. Bạn muốn biết thêm về người viết bài này thì đọc bác sĩ Quang Hòa là ai.

Câu hỏi thường gặp

Tôi đau lưng dưới đã lâu nhưng phim chụp bình thường, vậy tôi có bị gì không?

Có, bạn vẫn đang đau thật. WHO ghi nhận khoảng 90% trường hợp đau lưng dưới là dạng không đặc hiệu, tức là không tìm ra tổn thương cấu trúc rõ ràng. Phim bình thường không có nghĩa là bạn tưởng tượng ra cơn đau — nó có nghĩa là nguyên nhân nằm ở phần mềm, ở tầm vận động và ở thói quen, những thứ mà phim không chụp được.

Đau lưng dưới nên nằm nghỉ hay nên vận động?

Nằm bất động dài ngày làm khối cơ giữ thân yếu đi nhanh và thường khiến tình hình xấu hơn. Cơ quan Y tế Quốc gia Anh khuyên người đau lưng “giữ vận động và cố gắng tiếp tục sinh hoạt hằng ngày”. Vận động ở đây là đi lại nhẹ nhàng trong ngưỡng không gây đau tăng, không phải tập nặng hay cố gồng qua cơn đau.

Đau vùng thắt lưng bao lâu thì nên đi kiểm tra thay vì tự theo dõi?

Không có dấu hiệu cảnh báo nào trong bảng trên thì bạn có thể tự theo dõi vài tuần trong khi giữ vận động nhẹ. Quá bốn đến sáu tuần mà không cải thiện, hoặc cơn đau lặp lại theo chu kỳ ngày một dày hơn, thì nên được đo và đánh giá một lượt để biết gốc nằm ở đâu. Có bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào thì đi khám ngay, không chờ đủ tuần.

Nguồn tham chiếu

  • WHO — Low back pain — số liệu 619 triệu người mắc năm 2020, tỷ lệ khoảng 90% là đau lưng dưới không đặc hiệu, và khuyến cáo ưu tiên phục hồi chức năng, vận động thay vì dùng thuốc giảm đau làm lựa chọn đầu tay.
  • NHS — Back pain — hướng dẫn tự chăm sóc khi đau lưng, khuyến cáo giữ vận động và duy trì sinh hoạt hằng ngày, kèm danh sách dấu hiệu phải gọi cấp cứu ngay.

Trung tâm Thiên Ứng Đạo

TRUNG TÂM THIÊN ỨNG ĐẠO – Phụng sự từ tâm, Nâng tầm sức khỏe Địa chỉ: BTT10 – 7, Khu nhà ở HimLam Vạn Phúc, Phường Hà Đông, TP Hà Nội Hotline: 0924.185.666

Lưng dưới đau đi đau lại mà vẫn chưa biết gốc nằm ở đâu?

Chúng tôi đo tầm vận động thắt lưng, kiểm tra khớp háng và vùng chậu, rồi chỉ ra phần nào bạn tự tập được, phần nào cần người làm cùng.

Hotline/Zalo: 0924185666 | Đặt lịch kiểm tra đánh giá →

BS CKI Nguyễn Quang Hòa

Y học cổ truyền – Cơ xương khớp – Phục hồi chức năng | Nhà sáng lập phương pháp Thiên Ứng Đạo

Bác sĩ Chuyên khoa I | Gần 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực thần kinh – cơ xương khớp | Giám đốc Trung tâm Giáo dục Chăm sóc Sức khỏe Cộng đồng Dung Hòa | Giảng viên chính các khóa đào tạo cho học viên, người bệnh và phụ huynh.

📍 BTT10-7, Him Lam Vạn Phúc, Hà Đông, Hà Nội | ☎ 0924185666 | YouTube @BacsiQuangHoa

📌 Tuyên bố miễn trách nhiệm: Bài viết mang tính giáo dục sức khỏe từ BS CKI Nguyễn Quang Hòa. Không thay thế việc bác sĩ chuyên khoa trực tiếp khám, chẩn đoán và điều trị. Nếu bạn đau lưng ngay sau một cú ngã, sốt kèm đau lưng, sụt cân không rõ lý do, yếu hai chân hoặc có thay đổi về tiểu tiện đại tiện, hãy đến cơ sở y tế ngay.

Đánh giá bài viết này: post
Facebook
Twitter
LinkedIn
WhatsApp
Picture of Bác Sỹ Nguyễn Quang Hòa
Bác Sỹ Nguyễn Quang Hòa

Chuyên gia Y học Cổ truyền Hiện đại hóa với 17+ năm kinh nghiệm.

Đặt Lịch Hẹn Tư Vấn

Kiến Tạo Sức Khỏe Toàn Diện, Thay Đổi Cuộc Sống Của Bạn

Hãy để lại thông tin của bạn. Đội ngũ Thiên Ứng Đạo sẽ liên hệ để lắng nghe và tư vấn miễn phí về vấn đề bạn đang gặp phải.

Địa chỉ Trung Tâm Thiên Ứng Đạo

Chi nhánh Hà Nội

Chi nhánh Thanh Hóa

Chi nhánh TP HCM

Đặt lịch hẹn

Tất cả các ngày trong tuần
Thông tin khách hàng
Liên Hệ