Buổi đánh giá đầu tiên cho trẻ chậm phát triển — 5 bước chi tiết và điều ba mẹ hay lo nhất

trung tâm dung hòa dịch vụ phục hồi chức năng — ảnh 1

Mục lục

Buổi đánh giá đầu tiên cho trẻ chậm phát triển không phải một kỳ thi, cũng không phải một buổi tập. Đó là buổi để trả lời đúng một câu: con đang ở mốc nào. Bài này kể lại 5 bước diễn ra trong buổi đó, theo đúng thứ tự.

Buổi đánh giá đầu tiên cho trẻ chậm phát triển — chuyên viên và bác sĩ cùng quan sát một bé trên thảm tập

Câu hỏi thật sự nằm sau nỗi lo của ba mẹ

Trong hộp thư của cô, có một câu ngắn mà cô nhớ mãi: “Tôi nên bắt đầu từ đâu để giúp con tiến bộ hơn?”

Câu ấy gọn đến mức nghe qua tưởng dễ trả lời. Nhưng nó là câu khó nhất, vì muốn trả lời thì phải biết con đang đứng ở đâu đã.

Rất nhiều gia đình đến với cô sau nhiều tháng loay hoay: đọc trên mạng, hỏi người quen, thử vài bài tập, rồi vẫn không biết mình đang đi tới hay đi vòng. Có nhà hỏi rất kỹ rồi để đó bốn năm tháng, quay lại thì con vẫn ở nguyên mốc cũ.

Buổi đánh giá đầu tiên cho trẻ chậm phát triển sinh ra để cắt cái vòng đó. Với can thiệp sớm, biết mốc là điều kiện để làm mọi việc còn lại. Nó cho ba mẹ một điểm xuất phát có thật, thay vì một cảm giác.

Cách làm này không có gì lạ trong y tế trẻ em. Ở Anh, các mốc kiểm tra phát triển định kỳ của trẻ đều xoay quanh cùng một việc: nhân viên y tế trao đổi về sức khỏe và phát triển của bé, hỏi gia đình có lo lắng gì, và ở mốc hai tuổi thì soi các mảng vận động, lời nói, kỹ năng xã hội và hành vi. Trước một số buổi, gia đình còn được phát sẵn bộ câu hỏi để điền ở nhà.

Nghĩa là: hỏi gia đình trước, quan sát con sau, và soi theo lĩnh vực chứ không soi lẻ tẻ. Buổi kiểm tra đánh giá tại Dung Hòa đi đúng logic đó.

Buổi đánh giá đầu tiên cho trẻ chậm phát triển gồm 5 bước

Bước một — Nghe gia đình kể, trước khi động vào con

Buổi đánh giá đầu tiên bắt đầu bằng người lớn nói chuyện với nhau, không bắt đầu bằng việc kiểm tra con.

Người phụ trách hỏi về thai kỳ và lúc sinh, về các mốc con đã qua và qua lúc mấy tháng, về ăn ngủ, về việc con đã đi khám ở đâu chưa và kết luận là gì. Ba mẹ có giấy tờ gì thì đưa ra ở bước này.

Cô đặc biệt quan tâm hai câu: điều gì làm ba mẹ lo nhất, và điều gì ba mẹ mong nhất trong ba tháng tới. Hai câu đó định hình cả kế hoạch phía sau.

Bước hai — Để con chơi, và quan sát

Đây là bước nhiều ba mẹ tưởng là “chưa làm gì”, nhưng thật ra là bước thu thập nhiều thông tin nhất của cả buổi kiểm tra đánh giá.

Con được thả ra chơi tự nhiên trên thảm. Người làm việc nhìn con di chuyển thế nào, ngồi ra sao, với đồ chơi bằng tay nào, có nhìn theo người gọi tên không, có phản ứng với âm thanh không.

Trẻ chậm phát triển ở một chỗ lạ thường co lại. Nên bước này cố tình chậm — để con quen chỗ, quen người, rồi mới bộc lộ đúng khả năng thật.

Bác sĩ Quang Hòa ngồi trên thảm quan sát một bé tập vận động trong buổi kiểm tra đánh giá

Bước ba — Soi năm lĩnh vực và đo trên người con

Đến đây mới là phần đánh giá có cấu trúc, phần lõi của buổi đánh giá đầu tiên cho trẻ chậm phát triển. Năm lĩnh vực được soi: vận động thô, vận động tinh, ngôn ngữ, nhận thức và kỹ năng tương tác xã hội.

Cô Bí giải thích với phụ huynh rằng mỗi lĩnh vực đều có bảng mốc riêng, chia theo từng giai đoạn tuổi và kéo dài tới tuổi đi học. Ví dụ ở mảng ngôn ngữ, bảng có từ giai đoạn 0–3 tháng, khi biểu hiện đầu tiên chỉ là tiếng cười và tiếng ê a.

Phần đo trên người con gồm tầm vận động của các khớp, trương lực cơ, và mức lực cơ. Cô Bí dạy phụ huynh phân biệt rất rõ chỗ này: thấy gân nổi lên, thấy cơ gồng mà không tạo ra được cử động nhìn thấy bằng mắt là một mức; tạo ra được cử động rõ ràng lại là mức khác.

Kết quả của bước này là một câu rất cụ thể, kiểu: mốc vận động hiện tại của con tương đương một bé mấy tháng.

Bước bốn — Ngồi lại với gia đình và chốt mục tiêu

Người phụ trách trao đổi lại toàn bộ những gì quan sát được trong buổi kiểm tra đánh giá, nói rõ con đang mạnh ở đâu và kẹt ở đâu.

Rồi cùng gia đình chốt mục tiêu cho giai đoạn tới. Mục tiêu phải là một việc đo được: giữ đầu vững khi nằm sấp, tự ngồi mà không cần chống tay, đưa tay lên miệng, bật được một âm có nghĩa.

Đây cũng là lúc bàn thẳng về hoàn cảnh nhà mình: ba mẹ đi làm giờ nào, ai là người tập cùng con, nhà cách trung tâm bao xa. Kế hoạch tốt là kế hoạch gia đình theo nổi, không phải kế hoạch đẹp trên giấy.

Bước năm — Dạy lại bài cho ba mẹ và hẹn đánh giá lại

Buổi đánh giá đầu tiên không kết thúc bằng một tờ giấy. Nó kết thúc bằng việc ba mẹ làm được vài động tác ngay tại chỗ, dưới sự chỉnh sửa của người có chuyên môn.

Và một cái hẹn: sau bao lâu thì quay lại để kiểm tra đánh giá lại. Vì mốc thay đổi thì bài phải thay đổi theo — tập mãi một bộ bài cũ là cách phổ biến nhất để đứng yên.

Ba thứ hay bị nhầm với buổi đánh giá đầu tiên

Cô để riêng mục này vì nhầm chỗ nào ở đây là ba mẹ mất tiền và mất thời gian ở chỗ đó.

Nhầm với buổi tập thử. Buổi tập thử là con vào tập một buổi cho biết. Nó không cho ra mốc, không cho ra mục tiêu, nên sau buổi đó ba mẹ vẫn không biết con đang ở đâu. Buổi đánh giá đầu tiên cho trẻ chậm phát triển thì ngược lại: mục tiêu của nó là đo, còn tập chỉ là phương tiện để đo.

Nhầm với buổi tư vấn qua tin nhắn. Trao đổi từ xa giúp được nhiều việc, nhưng phần đo tầm vận động và trương lực cơ thì phải đặt tay lên người con mới làm được. Cô có thể đọc ra rất nhiều thứ từ một đoạn video gia đình quay ở nhà, nhưng vẫn không thay được một buổi kiểm tra đánh giá trực tiếp.

Nhầm với buổi khám bệnh. Buổi kiểm tra đánh giá phát triển không đặt tên bệnh cho con và không thay việc bác sĩ chuyên khoa khám. Nó trả lời câu hỏi chức năng: con làm được gì, chưa làm được gì, và bước tiếp theo trong chương trình can thiệp sớm là gì.

Hiểu đúng ba chỗ này thì ba mẹ đặt câu hỏi cũng khác. Thay vì hỏi “học ở đây có tốt không”, ba mẹ sẽ hỏi “buổi đánh giá đầu tiên ở đây gồm những gì và cuối buổi tôi cầm về được gì”.

Điều ba mẹ lo nhất: con khóc, con không chịu hợp tác

Đây là câu hỏi cô nhận nhiều nhất trước mỗi buổi đánh giá đầu tiên cho trẻ chậm phát triển. Và cô muốn nói thẳng: con khóc không làm hỏng buổi làm việc.

Ngược lại, cách người lớn xử lý lúc con khóc mới là thứ quyết định cả chặng sau. Trong khóa dành cho phụ huynh, Cô Bí nói rất rõ: phải kiên trì cả tuần sau mới đi sâu vào được, và phải tránh để con sợ ngay từ những buổi đầu — vì sau đó chỉ cần đặt tay lên vùng vai gáy là bạn ấy chống đối, gồng lại, và người lớn không làm được gì nữa.

Nên trong buổi đánh giá, nếu con phản ứng mạnh thì người làm việc lùi lại, đổi tư thế, đổi đồ chơi, hoặc để ba mẹ bế con trong lúc quan sát tiếp. Không có chuyện ép cho xong việc.

Ba mẹ giúp cô ba điều nhỏ: đừng dọa con bằng câu “không ngoan là cô tiêm”, đừng xin lỗi con liên tục vì điều đó làm con hiểu là đang có chuyện đáng sợ, và cứ ngồi trong tầm mắt của con.

Chuẩn bị thực tế cho ngày hôm đó

Vài việc rất nhỏ nhưng đổi hẳn chất lượng buổi kiểm tra đánh giá.

Chọn giờ con tỉnh táo nhất. Đừng xếp lịch vào đúng giờ con hay ngủ. Một đứa trẻ buồn ngủ thì mọi kết quả đo được đều thấp hơn khả năng thật.

Cho con ăn trước, nhưng đừng ăn quá no. Đói thì cáu, no quá thì không chịu vận động.

Mặc đồ dễ cởi và co giãn. Phần đo tầm vận động cần nhìn được khớp.

Mang theo món đồ chơi quen thuộc của con. Nó là cái neo giúp con bình tĩnh ở chỗ lạ.

Đi cả hai người lớn nếu sắp xếp được. Một người ở bên con, một người nghe và ghi.

Buổi làm việc trên thảm tập với nhiều bé và kỹ thuật viên tại Trung tâm Dung Hòa

Ba mẹ cầm về được gì sau buổi đầu tiên

Nếu buổi đánh giá đầu tiên cho trẻ chậm phát triển được làm tử tế, ba mẹ ra về với bốn thứ.

Một, mốc hiện tại của con ở từng lĩnh vực — cụ thể, không phải “con chậm hơn bạn cùng tuổi”.

Hai, mục tiêu của giai đoạn tới, đo được bằng một việc con làm được hoặc chưa làm được.

Ba, vài bài tập ba mẹ đã làm thử ngay tại chỗ và được chỉnh tay.

Bốn, một cái hẹn đánh giá lại, để biết bao giờ thì soi lại.

Thiếu thứ nào trong bốn thứ này thì buổi làm việc mới xong một nửa. Cô đã viết riêng những gì nên tự kiểm tra ngay trong buổi đầu để ba mẹ soi ngược lại nơi mình vừa đến.

Về chi phí, mỗi loại buổi có mức riêng và có loại phải liên hệ để được báo đúng theo tình trạng của con — ba mẹ xem mức phí của từng loại buổi được công khai trước khi đặt lịch cho khỏi bất ngờ.

Các buổi đánh giá nhắc trong bài được thực hiện tại Trung tâm Dung Hòa — trung tâm đứng ra tổ chức buổi đánh giá này.

Khi nào nên đưa con đi khám bác sĩ trước đã

Buổi kiểm tra đánh giá phát triển không thay được việc bác sĩ chuyên khoa khám cho con. Có những tình huống ba mẹ nên đi khám trước, rồi mới tính chuyện tập.

Con có cơn co giật. Con li bì bất thường hoặc gọi không đáp ứng. Con sốt cao kèm cứng gáy, nôn nhiều. Con đột ngột mất một khả năng đã có. Con sặc nhiều khi ăn uống, sụt cân. Hoặc con đang có một bệnh lý nền chưa được theo dõi ổn định.

Trong những trường hợp đó, thứ tự đúng là khám trước, đánh giá phát triển sau — và nói rõ với người làm việc rằng con đang được bác sĩ theo dõi vì lý do gì.

Bác sĩ Quang Hòa trình bày cách xếp mục tiêu theo giai đoạn cho từng bé

Điều cô muốn ba mẹ bớt lo

Nhiều ba mẹ trì hoãn buổi đánh giá đầu tiên cho trẻ chậm phát triển vì sợ nghe một câu kết luận nặng nề. Cô hiểu nỗi sợ đó.

Nhưng buổi làm việc này không đặt tên cho con. Nó chỉ trả lời con đang ở mốc nào và bước tiếp theo là gì. Biết mốc rồi thì mọi việc phía sau đều nhẹ hơn: tập cái gì, mỗi ngày bao lâu, bao giờ soi lại.

Còn không biết mốc, thì bốn năm tháng trôi qua rất nhanh, và con vẫn ở nguyên chỗ cũ.

Câu hỏi thường gặp

Buổi đánh giá đầu tiên kéo dài bao lâu?

Thường là một buổi làm việc chứ không phải vài phút, vì phải đủ thời gian cho con quen chỗ rồi mới quan sát được đúng khả năng thật. Ba mẹ nên xếp lịch rộng rãi, đừng dồn ngay trước một cuộc hẹn khác — phần trao đổi và dạy lại bài ở cuối buổi mới là phần đáng giá nhất.

Con mới hơn một tuổi, đánh giá có sớm quá không?

Không sớm. Bảng mốc có từ giai đoạn sơ sinh nên trẻ chậm phát triển ở lứa tuổi nào cũng đánh giá được, và can thiệp sớm càng bắt đầu sớm thì càng thuận. Điều ba mẹ nên tránh là chờ tới khi con lớn hẳn rồi mới đi, lúc đó nhiều thói quen vận động sai đã hình thành.

Đi đánh giá xong có bắt buộc phải học ở đó không?

Không. Kết quả đánh giá và kế hoạch là của gia đình, ba mẹ mang về dùng ở đâu là quyền của mình. Cô còn khuyến khích ba mẹ đối chiếu với một nơi khác nếu còn phân vân — điều quan trọng là con được bắt đầu, chứ không phải bắt đầu ở chỗ nào.

Nguồn tham chiếu

  • NHS — Baby reviews — nội dung các buổi kiểm tra phát triển định kỳ của trẻ: trao đổi với gia đình về lo lắng, soi vận động, lời nói, kỹ năng xã hội và hành vi; bộ câu hỏi ASQ-3 điền trước buổi làm việc.

Trung tâm Thiên Ứng Đạo

TRUNG TÂM THIÊN ỨNG ĐẠO – Phụng sự từ tâm, Nâng tầm sức khỏe Địa chỉ: BTT10 – 7, Khu nhà ở HimLam Vạn Phúc, Phường Hà Đông, TP Hà Nội Hotline: 0924.185.666

Ba mẹ đang không biết nên bắt đầu từ đâu cho con?

Đặt một buổi kiểm tra đánh giá theo năm lĩnh vực. Ba mẹ ra về với mốc hiện tại của con, mục tiêu giai đoạn tới, vài bài tập đã làm thử ngay tại chỗ và một cái hẹn soi lại.

Hotline/Zalo: 0924185666 | Đặt lịch kiểm tra đánh giá →

Chuyên gia Lê Thị Dung (Cô Bí)

Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng | Đồng sáng lập Thiên Ứng Đạo

Tốt nghiệp ĐH Kỹ thuật Y tế Hải Dương | Hơn 5.000 ca can thiệp trẻ bại não và chậm phát triển vận động | Chuyên sâu: rối loạn thần kinh–cơ–xương–khớp ở trẻ em.

“Mỗi đứa trẻ đều có một khả năng tiềm ẩn. Chỉ khi thực sự muốn khai mở nó từ tâm, bạn mới có thể tạo nên kỳ tích.”

📍 BTT10-7, Him Lam Vạn Phúc, Hà Đông, Hà Nội | ☎ 0924185666 | thienungdao.vn

📌 Tuyên bố miễn trách nhiệm: Bài viết mang tính giáo dục sức khỏe từ Chuyên gia Lê Thị Dung (Cô Bí) — Trung tâm Giáo dục Chăm sóc Sức khỏe Cộng đồng Dung Hòa. Không thay thế việc bác sĩ chuyên khoa trực tiếp khám, chẩn đoán và điều trị. Nếu con co giật, li bì, sốt cao kèm cứng gáy hoặc đột ngột mất một khả năng đã có, ba mẹ hãy đưa con đi khám ngay.

Đánh giá bài viết này: post
Facebook
Twitter
LinkedIn
WhatsApp
Picture of Bác Sỹ Nguyễn Quang Hòa
Bác Sỹ Nguyễn Quang Hòa

Chuyên gia Y học Cổ truyền Hiện đại hóa với 17+ năm kinh nghiệm.

Đặt Lịch Hẹn Tư Vấn

Kiến Tạo Sức Khỏe Toàn Diện, Thay Đổi Cuộc Sống Của Bạn

Hãy để lại thông tin của bạn. Đội ngũ Thiên Ứng Đạo sẽ liên hệ để lắng nghe và tư vấn miễn phí về vấn đề bạn đang gặp phải.

Địa chỉ Trung Tâm Thiên Ứng Đạo

Chi nhánh Hà Nội

Chi nhánh Thanh Hóa

Chi nhánh TP HCM

Đặt lịch hẹn

Tất cả các ngày trong tuần
Thông tin khách hàng
Liên Hệ