Phục hồi chức năng cho trẻ khiếm khuyết trí tuệ — 4 việc nên làm sớm và 2 điều đừng vội lo

trung tâm dung hòa dịch vụ phục hồi chức năng — ảnh 1

Mục lục

Phục hồi chức năng cho trẻ khiếm khuyết trí tuệ không nhằm làm con thông minh lên theo một thang điểm nào. Nó nhằm giúp con làm được nhiều việc hơn trong đời sống hằng ngày. Bài này nêu 4 việc nên làm sớm và 2 điều ba mẹ đừng vội lo.

Phục hồi chức năng cho trẻ khiếm khuyết trí tuệ — kỹ thuật viên hỗ trợ một bé tập bước trên khung tập

Nói rõ ranh giới trước, để ba mẹ không đi nhầm cửa

Cô muốn đặt phần này lên đầu, vì nó quan trọng hơn mọi bài tập trong bài.

Việc kết luận con có khiếm khuyết trí tuệ hay không là việc của bác sĩ chuyên khoa. Không phải việc của một trung tâm, càng không phải việc của một bài viết trên mạng. Nếu ba mẹ đang nghi ngờ, cửa đầu tiên là đưa con đi khám ở cơ sở y tế có chuyên khoa phù hợp.

Việc của một nơi làm phục hồi chức năng cho trẻ là phần khác: đo xem con đang làm được gì, chưa làm được gì, rồi dạy và tập để con làm được nhiều hơn. Nói theo cách của cô: chỗ chúng tôi làm việc với chức năng, không đặt tên cho con.

Đây cũng đúng là lĩnh vực Trung tâm Dung Hòa được ghi trong đăng ký hoạt động khoa học và công nghệ: phục hồi chức năng và nâng cao thể chất cho trẻ khiếm khuyết về trí tuệ. Ba mẹ muốn hiểu vì sao một trung tâm giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng lại khác một phòng khám, cô đã viết riêng ở bài khác biệt giữa một trung tâm giáo dục sức khỏe và một phòng khám.

Ba mẹ thường tới với cô ở tình trạng nào

Trong hộp thư của cô, nhóm này hay được mô tả bằng những câu rất mộc.

“Bé chậm phát triển. Hơn ba tuổi mà không biết đi, không nói chuyện. Biết gì hết.” Hoặc: “Bé nói được thành câu dài nhưng chỉ nói theo miệng thôi ạ, bé chậm trí tuệ, ngôn ngữ.”

Điểm chung của các mô tả ấy là con kẹt cùng lúc ở nhiều trục, chứ không phải chỉ một. Cô Bí gọi tình trạng này bằng đúng tên của nó trong một buổi làm việc với gia đình: chậm phát triển toàn diện — cả nhận thức trí tuệ, cả ngôn ngữ, cả vận động thô lẫn vận động tinh đều chậm.

Chính vì kẹt nhiều trục nên phục hồi chức năng cho trẻ khiếm khuyết trí tuệ không thể chỉ là học chữ, cũng không thể chỉ là tập vận động. Nó phải đi cùng lúc.

Cô Bí nói với phụ huynh một câu đáng nhớ: hai năm đầu đời là quãng con phát triển mạnh nhất cả về trí tuệ lẫn vận động, và hai phần ấy đi song song với nhau chứ không tách rời. Đó là lý do trong chương trình can thiệp sớm, chưa bao giờ có chuyện chọn một bỏ một.

Phục hồi chức năng cho trẻ khiếm khuyết trí tuệ — bốn việc nên làm sớm

Một — Có một kết luận chuyên khoa, thay vì tự đoán trên mạng

Đây là việc nhiều gia đình trì hoãn lâu nhất, và cũng là việc tốn kém nhất khi trì hoãn.

Đưa con đi khám để biết có bệnh lý nền nào không, có cần theo dõi gì không. Có kết luận rồi thì mọi kế hoạch phía sau mới đứng trên nền chắc.

Cô hay gặp gia đình hỏi rất kỹ, rồi để đó bốn năm tháng vì sợ nghe một cái tên bệnh. Nhưng cái tên không làm con nặng thêm; chỉ có thời gian trôi qua mới làm thế.

Hai — Đo mốc chức năng theo năm lĩnh vực

Việc thứ hai là biết con đang ở đâu. Đây là bước mở màn của mọi chương trình phục hồi chức năng cho trẻ. Buổi kiểm tra đánh giá tại Dung Hòa soi năm lĩnh vực: vận động thô, vận động tinh, ngôn ngữ, nhận thức và kỹ năng tương tác xã hội.

Với trẻ khiếm khuyết trí tuệ, việc soi đủ năm lĩnh vực quan trọng hơn hẳn so với các nhóm khác. Vì con kẹt nhiều trục, nếu chỉ nhìn một mảng thì rất dễ đặt mục tiêu lệch — ví dụ ép con học nhận biết trong khi cái đang chặn lại là con chưa ngồi vững đủ lâu để tập trung.

Kết quả cần cụ thể: con đang tương đương mốc mấy tháng ở từng mảng. Có con số đó thì mới đo được tiến bộ sau này.

Bác sĩ Quang Hòa trao đổi kế hoạch can thiệp với hai kỹ thuật viên trước bảng theo dõi

Ba — Đặt mục tiêu theo việc con làm được trong ngày

Đây là chỗ cô muốn ba mẹ đổi cách nghĩ nhiều nhất khi làm phục hồi chức năng cho trẻ khiếm khuyết trí tuệ.

Mục tiêu của phục hồi chức năng cho trẻ khiếm khuyết trí tuệ không nên là “con phải học được bảng chữ cái”. Nó nên là những việc con dùng hằng ngày: tự xúc ăn, tự cởi giày, ngồi yên đủ lâu để làm xong một việc, hiểu và làm theo một yêu cầu đơn giản, gọi người lớn khi cần.

Vì sao? Vì đây mới là thứ đổi chất lượng sống của cả nhà, và cũng là thứ con giữ được lâu dài. Với trẻ khiếm khuyết trí tuệ, một kỹ năng tự phục vụ giữ được cả đời đáng giá hơn nhiều bài học thuộc lòng rồi quên. Tài liệu của Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh mô tả khiếm khuyết trí tuệ chính bằng nhóm khó khăn này: hiểu thông tin phức tạp, học một số kỹ năng, và tự chăm sóc bản thân.

Mỗi mục tiêu nên viết thành một câu đo được, và chỉ chọn hai đến ba mục tiêu cho một giai đoạn. Chọn mười mục tiêu là cách chắc chắn nhất để không đạt được cái nào.

Bốn — Giữ phần thể chất, đừng bỏ

Nhiều gia đình khi thấy con chậm nhận thức thì dồn hết vào các lớp học chữ, học nói, và bỏ hẳn phần vận động. Cô thấy đây là mất mát lớn, và là lỗi hay gặp nhất ở nhóm trẻ khiếm khuyết trí tuệ.

Vận động là cái nền: con giữ được tư thế thì mới ngồi học được lâu; tay khỏe và khéo thì mới tự phục vụ được; đi lại tốt thì mới tham gia được vào sinh hoạt chung. Đó cũng là lý do phần nâng cao thể chất nằm ngay trong tên lĩnh vực mà trung tâm được đăng ký làm.

Cô Bí còn nhắc một chuyện ba mẹ hay bỏ qua: bữa ăn. Trong khóa dành cho phụ huynh, cô nói nếu bữa ăn không đủ chất thì trước hết con thiếu năng lượng, sau nữa là kém phát triển về trí tuệ. Con gầy mòn mà bữa ăn thiếu đạm thì tập kiểu gì cũng khó có sức.

Chuyên viên làm bài tương tác nhận thức với một bé ngồi ghế định vị

Hai điều ba mẹ đừng vội lo

Đừng vội kết luận về cả cuộc đời con

Đây là nỗi sợ lớn nhất mà cô nghe được ở ba mẹ có con khiếm khuyết trí tuệ, thường không nói thành lời: rồi sau này con sẽ ra sao.

Cô không tiên lượng, và cô cũng đề nghị ba mẹ đừng tin ai tiên lượng chắc nịch cho một đứa trẻ mới vài tuổi. Tài liệu của Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh viết rất rõ: tình trạng này ở mỗi người mỗi khác — nhiều người vẫn đi làm, vẫn sống độc lập, vẫn có bằng cấp; một số người khác thì cần hỗ trợ nhiều hơn trong suốt cuộc đời.

Nghĩa là dải kết quả rất rộng. Và thứ ba mẹ làm được hôm nay nằm ở chỗ khác: giúp con nhích thêm từng việc một.

Đừng vội nghĩ là tại mình nuôi sai

Cô gặp rất nhiều mẹ tự trách. Trách vì lúc mang thai đã làm gì đó, trách vì phát hiện muộn, trách vì không đủ tiền cho con đi tập sớm hơn.

Cô muốn nói thẳng: tự trách không giúp được con một phút nào, mà lại lấy đi đúng thứ con cần nhất ở ba mẹ — sức để đi đường dài.

Và một điều nữa: mang bài tập về nhà là áp lực thật, Cô Bí từng nói nó không chỉ là áp lực của một người mà của cả gia đình. Ba mẹ được phép mệt. Điều cần giữ không phải là cường độ, mà là nhịp.

Một chương trình cho nhóm này thường trông thế nào

Cô mô tả để ba mẹ hình dung một buổi phục hồi chức năng cho trẻ khiếm khuyết trí tuệ, còn chi tiết thì phải theo từng bé.

Buổi tập thường chia làm ba phần. Phần thể chất: làm mềm, tập vận động thô và vận động tinh theo mốc. Phần nhận thức và ngôn ngữ: bài tương tác ngắn, lặp lại nhiều lần, gắn với đồ vật thật trong đời sống. Phần kỹ năng tự phục vụ: tập đúng một việc trong sinh hoạt hằng ngày cho tới khi con làm được.

Nguyên tắc xuyên suốt của can thiệp sớm ở nhóm này là ngắn, lặp, và gắn vào việc thật. Một bài dài mà con không theo nổi thì bằng không. Trong can thiệp sớm, số lần lặp lại trong tuần quan trọng hơn độ dài của mỗi buổi.

Và luôn có phần dạy lại cho gia đình, vì phần lớn thời gian con ở nhà chứ không ở trung tâm.

Ba mẹ muốn so sánh các loại hình nơi tập trước khi quyết, cô để đây bài phân biệt các loại hình nơi tập cho trẻ. Còn hồ sơ pháp nhân và lĩnh vực được đăng ký thì nằm ở giấy đăng ký hoạt động khoa học công nghệ của trung tâm.

Buổi tập vận động có dụng cụ hỗ trợ cho trẻ tại Trung tâm Dung Hòa

Khi nào phải đưa con đi khám ngay

Dừng bài tập và đưa con tới bác sĩ chuyên khoa khi thấy: con có cơn co giật; con li bì, gọi không đáp ứng; con đột ngột mất một kỹ năng đã có; con sặc nhiều khi ăn uống, sụt cân; con có thay đổi hành vi đột ngột và dữ dội chưa từng có; hoặc con tự làm đau chính mình.

Những dấu hiệu này không phải việc của một buổi tập, cũng không phải việc của phục hồi chức năng cho trẻ. Chúng cần bác sĩ khám và kết luận.

Điều cô muốn ba mẹ mang theo

Ba mẹ không cần con giỏi bằng bạn cùng tuổi. Ba mẹ cần con hôm nay làm được thêm một việc so với tháng trước. Đó là toàn bộ mục đích của phục hồi chức năng cho trẻ khiếm khuyết trí tuệ.

Chọn hai mục tiêu thật cụ thể. Tập ngắn, tập đều, gắn vào sinh hoạt trong nhà. Ba tháng soi lại một lần bằng một buổi kiểm tra đánh giá tử tế, và chỉnh lại kế hoạch can thiệp sớm theo mốc mới của con.

Đường này dài, nhưng nó có bước. Và mỗi bước đều đếm được.

Câu hỏi thường gặp

Con khiếm khuyết trí tuệ thì tập vận động để làm gì?

Vì vận động là nền của mọi việc còn lại. Con giữ được tư thế thì mới ngồi đủ lâu để học một bài; tay khéo thì mới tự xúc ăn, tự mặc quần áo; đi lại tốt thì mới tham gia được sinh hoạt cùng mọi người. Bỏ phần thể chất là bỏ mất cái nâng đỡ cho phần nhận thức.

Con đã lớn, ngoài tuổi can thiệp sớm, còn tập được không?

Còn, nhưng mục tiêu sẽ khác. Với trẻ lớn hơn, chương trình thường nghiêng về kỹ năng tự phục vụ và giữ chức năng đang có, thay vì đuổi theo mốc phát triển. Ba mẹ nên trao đổi thẳng tuổi của con ngay khi liên hệ để được xếp đúng chương trình, hoặc được giới thiệu sang nơi phù hợp hơn nếu ngoài phạm vi.

Trung tâm có kết luận được con có khiếm khuyết trí tuệ hay không?

Không. Việc kết luận là của bác sĩ chuyên khoa tại cơ sở y tế. Trung tâm làm phần chức năng: đo mốc con đang ở, lập kế hoạch tập, và đồng hành cùng gia đình. Nếu ba mẹ chưa có kết luận chuyên khoa, cô vẫn khuyên đi khám trước hoặc song song.

Phục hồi chức năng cho trẻ khiếm khuyết trí tuệ khác gì với lớp can thiệp ở trường?

Hai thứ bổ trợ nhau chứ không thay nhau. Lớp can thiệp ở trường mạnh về môi trường bạn bè và nề nếp sinh hoạt tập thể. Phần phục hồi chức năng cho trẻ thì làm việc trên chức năng của từng bé: tầm vận động, trương lực cơ, kỹ năng vận động tinh, kỹ năng tự phục vụ. Nhiều gia đình cho con học cả hai, và đó thường là cách bố trí hợp lý nhất trong giai đoạn can thiệp sớm.

Một tuần nên tập mấy buổi cho trẻ khiếm khuyết trí tuệ?

Con số cụ thể phải do buổi kiểm tra đánh giá quyết định, vì nó phụ thuộc mốc hiện tại và sức của con. Nguyên tắc cô vẫn theo là: thà ít buổi mà đều trong nhiều tháng, còn hơn dày đặc vài tuần rồi đứt. Phần lặp lại hằng ngày ở nhà cũng tính vào tổng, chứ không chỉ tính số buổi tới trung tâm.

Nguồn tham chiếu

  • NHS — Learning disabilities — mô tả nhóm khó khăn (hiểu thông tin phức tạp, học một số kỹ năng, tự chăm sóc bản thân) và nhấn mạnh mức độ rất khác nhau ở từng người: nhiều người vẫn đi làm, sống độc lập và có bằng cấp, một số người cần hỗ trợ suốt đời.

Trung tâm Thiên Ứng Đạo

TRUNG TÂM THIÊN ỨNG ĐẠO – Phụng sự từ tâm, Nâng tầm sức khỏe Địa chỉ: BTT10 – 7, Khu nhà ở HimLam Vạn Phúc, Phường Hà Đông, TP Hà Nội Hotline: 0924.185.666

Con chậm cả vận động lẫn nhận thức, ba mẹ chưa biết nên tập gì trước?

Ba mẹ đặt một buổi kiểm tra đánh giá theo năm lĩnh vực để biết con đang ở mốc nào, rồi cùng chọn hai mục tiêu cụ thể cho ba tháng tới, kèm phần hướng dẫn tập lại tại nhà.

Hotline/Zalo: 0924185666 | Đặt lịch kiểm tra đánh giá →

Chuyên gia Lê Thị Dung (Cô Bí)

Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng | Đồng sáng lập Thiên Ứng Đạo

Tốt nghiệp ĐH Kỹ thuật Y tế Hải Dương | Hơn 5.000 ca can thiệp trẻ bại não và chậm phát triển vận động | Chuyên sâu: rối loạn thần kinh–cơ–xương–khớp ở trẻ em.

“Mỗi đứa trẻ đều có một khả năng tiềm ẩn. Chỉ khi thực sự muốn khai mở nó từ tâm, bạn mới có thể tạo nên kỳ tích.”

📍 BTT10-7, Him Lam Vạn Phúc, Hà Đông, Hà Nội | ☎ 0924185666 | thienungdao.vn

📌 Tuyên bố miễn trách nhiệm: Bài viết mang tính giáo dục sức khỏe từ Chuyên gia Lê Thị Dung (Cô Bí) — Trung tâm Giáo dục Chăm sóc Sức khỏe Cộng đồng Dung Hòa. Không thay thế việc bác sĩ chuyên khoa trực tiếp khám, chẩn đoán và điều trị. Việc kết luận một trẻ có khiếm khuyết trí tuệ hay không thuộc thẩm quyền của bác sĩ chuyên khoa tại cơ sở y tế.

Đánh giá bài viết này: post
Facebook
Twitter
LinkedIn
WhatsApp
Picture of Bác Sỹ Nguyễn Quang Hòa
Bác Sỹ Nguyễn Quang Hòa

Chuyên gia Y học Cổ truyền Hiện đại hóa với 17+ năm kinh nghiệm.

Đặt Lịch Hẹn Tư Vấn

Kiến Tạo Sức Khỏe Toàn Diện, Thay Đổi Cuộc Sống Của Bạn

Hãy để lại thông tin của bạn. Đội ngũ Thiên Ứng Đạo sẽ liên hệ để lắng nghe và tư vấn miễn phí về vấn đề bạn đang gặp phải.

Địa chỉ Trung Tâm Thiên Ứng Đạo

Chi nhánh Hà Nội

Chi nhánh Thanh Hóa

Chi nhánh TP HCM

Đặt lịch hẹn

Tất cả các ngày trong tuần
Thông tin khách hàng
Liên Hệ