Thoái Hóa Khớp Gối Điều Trị Như Thế Nào — 4 Hướng Đi Quan Trọng Khi Gối Đau Mỏi

Bác sĩ gập gối cho người nằm sấp để đo tầm vận động — thoái hóa khớp gối điều trị như thế nào bắt đầu từ việc đo

Mục lục

Thoái hóa khớp gối điều trị như thế nào là câu nhiều bác lớn tuổi hỏi tôi ngay khi vừa ngồi xuống ghế. Câu trả lời ngắn gọn: không có một cách duy nhất, mà có bốn hướng đi song song — bớt tải cho gối, làm mềm khối cơ quanh khớp, làm khỏe cơ đùi, và phần thuộc về bác sĩ chuyên khoa.

Bác sĩ gập gối cho người nằm sấp để đo tầm vận động — thoái hóa khớp gối điều trị như thế nào bắt đầu từ việc đo

Thoái hóa khớp gối điều trị như thế nào — bốn hướng đi, không phải một

Tôi muốn nói rõ chỗ này trước, vì nó quyết định cách bác đọc phần còn lại của bài.

Phần lớn người đến hỏi tôi về thoái hóa khớp gối đều đang tìm một thứ: một loại thuốc, một loại máy, một chỗ nắn bóp. Cách nghĩ ấy dễ hiểu, nhưng nó là lý do vì sao nhiều bác chạy hết chỗ này đến chỗ khác mà cơn đau khớp gối vẫn quay lại.

Khớp gối không phải một cái bản lề đơn giản. Nó là chỗ gặp nhau của xương, sụn, bao khớp, dây chằng và một đám cơ lớn ở đùi với cẳng chân. Thoái hóa khớp gối là chuyện xảy ra ở nhiều phần cùng lúc, nên việc xử lý cũng phải đi nhiều hướng cùng lúc.

Bốn hướng đó là: giảm tải lên khớp trong sinh hoạt hằng ngày, làm mềm khối cơ đang siết quanh gối, làm khỏe nhóm cơ giữ gối, và phần chuyên khoa mà chỉ bác sĩ mới quyết được. Thiếu một hướng thì ba hướng còn lại làm việc nặng hơn phần của mình.

Tổ chức Y tế Thế giới, trong tài liệu về thoái hóa khớp — nhóm mà thoái hóa khớp gối chiếm phần lớn nhất — cũng xếp ba thứ lên đầu danh sách: vận động, giữ cân nặng hợp lý, và giáo dục để người mắc tự quản lý được triệu chứng của mình. Ba thứ đó đều là việc làm hằng ngày, không phải việc làm một lần.

Nói cách khác, thoái hóa khớp gối điều trị như thế nào là một câu hỏi có bốn vế trả lời. Bỏ vế nào cũng thấy hậu quả, chỉ là thấy sớm hay thấy muộn.

Vì sao sụn đã mòn thì không đắp lại được

Đây là phần tôi hay giảng cho học viên, và cũng là phần ít người được nghe giải thích tử tế.

Xương của chúng ta có mạch máu nuôi dưỡng, nhưng rất thưa thớt. Ở hai đầu xương có một lớp sụn bọc lại để giảm chấn khi vận động. Lúc mới sinh, lớp sụn ấy rất dày; càng lớn lên, tế bào sụn biệt hóa dần thành tế bào xương và giúp ta cao lên.

Càng về già, lớp sụn ấy càng mỏng đi, khô hơn, dễ bong tróc hơn. Điểm mấu chốt nằm ở chỗ này: sụn không có bất kỳ mạch máu nào nuôi dưỡng trực tiếp. Đã tổn thương rồi thì rất khó hồi phục lại như cũ.

Dây chằng và bao khớp cũng vậy — chúng được nuôi bằng dịch thẩm thấu chứ không có mạch máu chạy thẳng vào. Ai từng trẹo chân một lần rồi nghỉ vài tuần thấy hết đau, chạy lại thì đau lại, là đã tự trải nghiệm chuyện phục hồi ở đây chậm đến mức nào.

Hiểu điều đó thì câu hỏi thoái hóa khớp gối điều trị như thế nào tự đổi hướng. Đích không còn là “làm sụn dày lại” — không ai làm được chuyện đó bằng tay. Đích là giảm thứ đang bào mòn phần sụn còn lại, và làm khỏe những thứ quanh khớp để chúng gánh bớt cho sụn. Mọi kế hoạch điều trị thoái hóa khớp gối tử tế đều bắt đầu từ một câu hỏi rất đời thường: mỗi ngày cái gối của bác đang phải chịu những gì.

Tôi nói thẳng vậy không phải để bác nản. Ngược lại: biết đích ở đâu thì mới hết mất tiền cho những lời hứa làm mới sụn trong thoái hóa khớp gối.

BS CKI Nguyễn Quang Hòa nâng chân duỗi thẳng để kiểm tra chuỗi háng, gối và cổ chân của người lớn tuổi

Chỗ hay nhầm nhất: đau khớp gối không phải lúc nào cũng tại gối

Có một chuyện tôi gặp đi gặp lại: người đau khớp gối nhiều tháng, phim chụp có hình ảnh thoái hóa khớp gối thật, nhưng khi soi kỹ thì chỗ gây đau lại nằm ngoài khớp gối.

Có bác cứng khớp háng nên mỗi bước đi đều xoay bù bằng gối. Có bác lệch trọng tâm sang một bên vì đau lưng, thế là một bên gối chịu tải gấp rưỡi bên kia suốt nhiều năm. Có bác đau ở điểm bám gân quanh khớp gối chứ không phải trong ổ khớp.

Vậy nên khi ai đó hỏi tôi thoái hóa khớp gối điều trị như thế nào, câu hỏi ngược đầu tiên của tôi luôn là: bác đau ở chỗ nào của gối, và đau vào lúc nào trong ngày.

Trong những trường hợp đó, phim chụp không sai và người đọc phim cũng không sai — chỉ là hình ảnh thoái hóa và nguồn cơn cơn đau không phải một. Bài đau vai gáy, đau gối chữa mãi không khỏi tôi viết trước đây nói kỹ hơn về kiểu nhầm này.

Nên trước khi bàn thoái hóa khớp gối nên làm gì, việc đầu tiên luôn là xem chuỗi háng — gối — cổ chân hoạt động ra sao, chứ không phải xúm vào chỗ đau.

Hướng thứ nhất — bớt tải cho gối trong từng việc hằng ngày

Trong bốn hướng của việc điều trị thoái hóa khớp gối, đây là hướng rẻ nhất, khó nhất, và cũng là hướng quyết định.

Mỗi lần đứng lên ngồi xuống, mỗi bậc cầu thang, mỗi ký cân nặng — tất cả đều đi qua khớp gối. Không giảm được đầu vào này thì mọi việc khác chỉ là dọn dẹp phía sau.

Mấy việc tôi hay dặn người lớn tuổi, theo đúng thứ tự dễ làm trước:

  • Ghế cao hơn một chút. Ghế thấp bắt gối gập sâu mới đứng lên được, mỗi ngày vài chục lần.
  • Bớt ngồi xổm và bớt quỳ. Hai tư thế này ép khớp gối ở góc gập lớn nhất.
  • Xuống cầu thang chậm và bám tay vịn. Xuống nặng hơn lên, nhiều bác không để ý.
  • Cân nặng. Giảm vài cân là bớt tải thật — với thoái hóa khớp gối, đây là việc có sức nặng bậc nhất, không phải lời khuyên cho có.
  • Đi bộ vừa sức trên đường bằng. Ngồi im một chỗ làm khớp khô thêm, không phải cách giữ gối.

Ngay cả cường độ vận động cũng phải vừa sức từng người. Có người hợp với biên độ lớn, có người chỉ cần quá tay một chút là đau. Và nếu định vận động mạnh thì phải khởi động trước — chỗ này người trẻ hay bỏ qua, người lớn tuổi thì không được phép bỏ qua.

Làm riêng hướng này thôi, nhiều bác đã thấy cơn đau khớp gối nhẹ đi rõ sau vài tuần, chưa cần ai đặt tay vào.

Hướng thứ hai — làm mềm khối cơ đang siết quanh khớp

Khi một khớp đau kéo dài, cơ quanh nó co lại để giữ. Đó là phản xạ bảo vệ, ban đầu có lợi. Nhưng nếu nó kéo dài nhiều tháng thì chính khối cơ co ấy lại kéo hai mặt khớp ép vào nhau chặt hơn.

Đó là lúc kỹ thuật tay có chỗ đứng. Xoa bóp bấm huyệt vùng đùi trước, đùi sau, bắp chân và quanh gối giúp làm mềm khối cơ đang siết, cải thiện lưu thông ở vùng đang bị ép, và nhờ vậy cảm giác đau khớp gối dịu xuống.

Tôi nói rõ giới hạn: việc này không làm sụn dày lại, không làm mất gai xương, không đảo ngược thoái hóa khớp gối. Nó gỡ bớt một lớp áp lực đang chồng lên khớp. Chỉ vậy thôi, nhưng lớp áp lực đó là thứ nhiều bác đang chịu mà không biết. Nói cho đủ: đây là một phần của việc điều trị thoái hóa khớp gối, không phải toàn bộ.

Bác sĩ gập gối về phía ngực, một tay giữ đùi để cảm nhận độ mềm của khối cơ quanh khớp gối

Và đây cũng là chỗ tôi phải nói thẳng về ranh giới của Thiên Ứng Đạo. Trung tâm chúng tôi là trung tâm giáo dục chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Chúng tôi kiểm tra đánh giá, xoa bóp bấm huyệt, hướng dẫn tập luyện và tư vấn giáo dục sức khỏe. Chúng tôi không khám chữa bệnh, không kê đơn.

Hướng thứ ba — làm khỏe cơ đùi, phần chỉ bác tự làm được

Nếu chỉ được chọn một việc để làm cho gối, tôi chọn việc này.

Khối cơ đùi trước là thứ giữ cho khớp gối vững khi bác bước xuống bậc thềm. Cơ mông giữ cho gối không đổ vào trong. Cơ càng yếu thì khớp càng phải tự chịu, và một khớp đã thoái hóa thì chịu kém hơn khớp lành nhiều. Với thoái hóa khớp gối, cơ đùi khỏe là thứ bù lại được nhiều nhất cho phần sụn đã mất — và đó là lý do hai người cùng mức thoái hóa khớp gối trên phim lại đi lại khác hẳn nhau.

Chuyện đáng tiếc là cơ chỉ khỏe lên khi được co lại đúng cách, đủ số lần, trong nhiều tuần liền. Nằm im cho người khác day thì cơ vẫn yếu nguyên. Không ai tập hộ được phần này, kể cả tôi.

Nên khi có ai hỏi tôi thoái hóa khớp gối nên làm gì mà chỉ muốn nghe một câu, tôi nói: tập cho đùi khỏe lên, đều đặn, trong nhiều tháng. Bài tập cụ thể thì phải chọn theo tầm vận động và mức đau của từng người, nên tôi không kê một bộ chung ở đây.

Hướng thứ tư — phần thuộc về bác sĩ chuyên khoa

Đây là phần tôi không lấn, và bác cũng không nên nghe ai ngoài bác sĩ chuyên khoa về chuyện này. Với thoái hóa khớp gối, đây là hướng duy nhất tôi không có quyền bàn thay.

Việc dùng thuốc giảm đau, thuốc chống viêm, tiêm nội khớp, hay cân nhắc mổ thay khớp đều là quyết định y khoa. Chúng cần khám trực tiếp, cần đọc phim, cần biết bác đang dùng thuốc gì cho tim mạch, dạ dày, huyết áp.

NHS của Anh Quốc xếp phẫu thuật ở cuối hàng trong điều trị thoái hóa khớp gối: chỉ cân nhắc khi các hướng khác đã làm đủ mà không đỡ. Đó là trình tự hợp lý, và nó cũng cho thấy ba hướng phía trên không phải chuyện phụ.

Có một điều tôi luôn nhắc: đừng tự bỏ thuốc bác sĩ đã kê để đi làm kỹ thuật tay. Hai việc đó không thay thế nhau. Muốn giảm thuốc thì nói với chính bác sĩ đã kê, để họ theo dõi.

Những nhánh sâu hơn — thoái hóa khớp gối chia mấy độ, tiêm chất nhờn có đáng không, khi nào thật sự phải thay khớp — tôi sẽ viết riêng, vì mỗi câu đều cần một bài đủ dài để nói cho tử tế.

Cận cảnh bàn tay bác sĩ đặt trên cẳng chân khi gập gối để tìm điểm đau quanh khớp gối

Một buổi kiểm tra đánh giá ở Thiên Ứng Đạo đo những gì

Nhiều bác ngạc nhiên vì buổi đầu tiên mất khá nhiều thời gian chỉ để hỏi và đo, chưa đặt tay vội.

Phần hỏi gồm: đau từ bao giờ, đau lúc nào trong ngày, đau khi lên hay khi xuống cầu thang, buổi sáng cứng khớp bao lâu thì đi lại được, đêm có tỉnh vì đau không, trước đây đã làm những gì.

Phần đo gồm mấy con số đơn giản mà đo lại được: tầm gập và duỗi của gối, tầm mở của khớp háng, độ vững khi đứng một chân, và dáng đi. Chúng không phải chẩn đoán. Chúng là mốc, để cuối buổi đo lại và biết vừa rồi có đổi được gì không. Với người đến vì thoái hóa khớp gối, phần đo còn thêm một việc nữa: xem bác đứng lên khỏi ghế bằng cách nào.

Tôi dạy học viên phải lấy bằng được mấy con số đó. Lý do rất thực tế: không có mốc thì cả hai bên chỉ còn cách tin vào cảm giác, mà cảm giác của một người đang đau thì hôm nay khác hôm qua.

Sau khi đo xong mới đến phần bàn: làm gì trước, làm gì sau, mấy buổi thì đánh giá lại, và phần nào bác phải tự làm ở nhà. Bác nào muốn xem kỹ hơn cách chúng tôi đi qua từng chặng thì đọc bài điều trị thoái hóa khớp không phẫu thuật, viết riêng cho nhóm đau khớp gối ở tuổi ngoài năm mươi.

Người đứng lớp và trực tiếp làm phần đánh giá ở đây là BS CKI Nguyễn Quang Hòa, gần 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực thần kinh — cơ xương khớp.

Dấu hiệu ở gối nên đi khám ngay, đừng đi tìm chỗ nắn bóp

Phần này quan trọng hơn mọi phần phía trên, nên tôi để riêng ra.

Thoái hóa khớp gối là chuyện mạn tính, diễn ra chậm qua nhiều năm. Nên khi cái gối đổi tính đột ngột, thứ đang xảy ra thường không còn là thoái hóa khớp gối nữa.

  • Gối sưng to, nóng đỏ, sờ thấy nóng hơn bên kia, nhất là khi kèm sốt.
  • Đau dữ dội đột ngột sau một cú ngã hoặc trẹo chân, không đứng tỳ chân được.
  • Gối kẹt cứng ở một tư thế, không duỗi thẳng ra được.
  • Yếu chân, tê lan xuống bàn chân, hoặc bước đi thấy chân khuỵu bất ngờ.
  • Đau tăng dần về đêm, sụt cân không rõ lý do.

Gặp mấy dấu hiệu này thì việc đúng là đến cơ sở y tế để bác sĩ chuyên khoa khám, chụp chiếu và kết luận. Đây không phải lúc đi tìm chỗ xoa bóp, và cũng không phải lúc tra mạng xem thoái hóa khớp gối điều trị như thế nào.

Câu hỏi thường gặp

Thoái hóa khớp gối có chữa khỏi hẳn được không?

Không ai làm cho lớp sụn đã mòn dày trở lại như thời trẻ, và bác nên dè chừng nơi nào hứa điều đó. Nhưng cải thiện chức năng thì làm được thật: đi lại đỡ đau hơn, lên xuống cầu thang bớt sợ, ngủ không bị cơn đau đánh thức. Mức cải thiện với thoái hóa khớp gối tùy từng người, tùy độ thoái hóa và tùy phần việc bác tự làm ở nhà, nên tôi không đưa ra con số hứa trước.

Đau khớp gối thì nên nghỉ hay nên đi bộ?

Tùy giai đoạn. Khi gối đang sưng nóng và đau cấp thì nghỉ, và đi khám. Khi cơn cấp đã qua thì nằm im lại là thứ làm khớp khô và cơ yếu thêm — lúc đó cần vận động vừa sức trên đường bằng, chia nhỏ nhiều lần trong ngày. Ranh giới giữa hai giai đoạn không phải lúc nào cũng tự nhìn ra được, nên buổi đánh giá đầu tiên có giá trị ở chỗ đó.

Xoa bóp bấm huyệt có làm hết thoái hóa khớp gối không?

Không. Kỹ thuật tay làm mềm khối cơ đang co siết quanh khớp, cải thiện lưu thông vùng đó và nhờ vậy giảm cảm giác đau, mở lại tầm vận động đã hẹp. Nó không tác động lên cấu trúc sụn và không thay được phần bác sĩ chuyên khoa lo. Một nơi nói với bác rằng làm mấy buổi là hết thoái hóa khớp gối là nơi bác nên đứng dậy đi về.

Điều tôi mong bác nhớ khi gối bắt đầu đau

Nếu bác chỉ muốn một buổi day cho dễ chịu vài hôm, chỗ nào cũng làm được và rẻ hơn nhiều.

Còn nếu bác đã đau đủ lâu để thấy mệt vì vòng lặp đỡ rồi lại đau, thì thứ đáng bỏ thời gian không phải số phút nằm trên bàn. Đó là buổi có người chịu đo đạc tử tế, tìm xem gốc nằm ở gối, ở háng hay ở cái ghế bác ngồi mỗi ngày, rồi nói thật phần nào đôi tay lo được và phần nào bác phải tự lo.

Bốn hướng đi tôi kể ở trên không hướng nào hào nhoáng. Nhưng đi cùng lúc cả bốn, đều đặn, thì cái gối đã dùng sáu bảy chục năm vẫn còn nhiều năm phục vụ bác nữa.

Thoái hóa khớp gối điều trị như thế nào, rốt cuộc, là câu hỏi về thói quen nhiều hơn là câu hỏi về kỹ thuật.

Và nếu chỉ nhớ một câu thôi, xin nhớ câu này: sụn không mọc lại, nhưng cơ thì khỏe lên được — và phần lớn cơn đau khớp gối nằm ở phần có thể thay đổi ấy.

Nguồn tham chiếu

  • Tổ chức Y tế Thế giới — Osteoarthritis fact sheet (cập nhật 2023): khớp gối là vị trí bị ảnh hưởng nhiều nhất trong nhóm thoái hóa khớp; WHO nhấn mạnh ba hướng xử trí nền là vận động, quản lý cân nặng và giáo dục để người mắc tự quản lý triệu chứng.
  • NHS (Anh Quốc) — Osteoarthritis — Treatment: xếp tập luyện là một trong những phần quan trọng nhất, kèm giảm cân và hướng dẫn của chuyên viên vật lý trị liệu; phẫu thuật chỉ được cân nhắc khi các hướng khác không đủ hiệu quả.

Trung tâm Thiên Ứng Đạo

TRUNG TÂM THIÊN ỨNG ĐẠO – Phụng sự từ tâm, Nâng tầm sức khỏe Địa chỉ: BTT10 – 7, Khu nhà ở HimLam Vạn Phúc, Phường Hà Đông, TP Hà Nội Hotline: 0924.185.666

Đau khớp gối khi lên xuống cầu thang, sáng dậy cứng một lúc mới đi được?

Buổi kiểm tra đánh giá tại Thiên Ứng Đạo sẽ đo tầm gập duỗi của gối, độ mở khớp háng và dáng đi của bác, tìm xem phần nào trong cơn đau khớp gối đang đến từ chỗ khác, rồi mới bàn đến phần kỹ thuật tay và phần tập luyện bác tự làm ở nhà.

Hotline/Zalo: 0924185666 | Đặt lịch kiểm tra đánh giá →

BS CKI Nguyễn Quang Hòa

Y học cổ truyền – Cơ xương khớp – Phục hồi chức năng | Nhà sáng lập phương pháp Thiên Ứng Đạo

Bác sĩ Chuyên khoa I | Giám đốc Trung tâm Giáo dục Chăm sóc Sức khỏe Cộng đồng Dung Hòa | Gần 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực thần kinh – cơ xương khớp | Giảng viên chính các khóa đào tạo cho học viên, người bệnh và phụ huynh.

📍 BTT10-7, Him Lam Vạn Phúc, Hà Đông, Hà Nội | ☎ 0924185666 | YouTube @BacsiQuangHoa

📌 Tuyên bố miễn trách nhiệm: Bài viết mang tính giáo dục sức khỏe từ BS CKI Nguyễn Quang Hòa. Không thay thế việc bác sĩ chuyên khoa trực tiếp khám, chẩn đoán và điều trị. Nếu gối sưng nóng đỏ kèm sốt, kẹt cứng không duỗi được, đau dữ dội sau ngã, hoặc tê yếu lan xuống bàn chân, hãy đến cơ sở y tế ngay.

Đánh giá bài viết này: post
Facebook
Twitter
LinkedIn
WhatsApp
Picture of Bác Sỹ Nguyễn Quang Hòa
Bác Sỹ Nguyễn Quang Hòa

Chuyên gia Y học Cổ truyền Hiện đại hóa với 17+ năm kinh nghiệm.

Đặt Lịch Hẹn Tư Vấn

Kiến Tạo Sức Khỏe Toàn Diện, Thay Đổi Cuộc Sống Của Bạn

Hãy để lại thông tin của bạn. Đội ngũ Thiên Ứng Đạo sẽ liên hệ để lắng nghe và tư vấn miễn phí về vấn đề bạn đang gặp phải.

Địa chỉ Trung Tâm Thiên Ứng Đạo

Chi nhánh Hà Nội

Chi nhánh Thanh Hóa

Chi nhánh TP HCM

Đặt lịch hẹn

Tất cả các ngày trong tuần
Thông tin khách hàng
Liên Hệ