Thoái Hóa Cột Sống Cổ Tự Chữa Tại Nhà — 3 Việc Nên Làm Và 3 Việc Tuyệt Đối Tránh

Kỹ thuật viên Thiên Ứng Đạo đặt tay vào vùng cổ vai của người đàn ông nằm ngửa — thoái hóa cột sống cổ tự chữa tại nhà chỉ lo được một phần

Mục lục

Thoái hóa cột sống cổ tự chữa tại nhà là việc làm được, nhưng chỉ trong một phạm vi rất hẹp: tư thế, vận động nhẹ và thói quen sinh hoạt. Ba việc đó đáng làm mỗi ngày. Còn tự nắn, tự bẻ cổ hay tự dùng thuốc thì nằm ngoài phạm vi ấy, và đó là chỗ nhiều người đau cổ trả giá.

Kỹ thuật viên Thiên Ứng Đạo đặt tay vào vùng cổ vai của người đàn ông nằm ngửa — thoái hóa cột sống cổ tự chữa tại nhà chỉ lo được một phần

Thoái hóa cột sống cổ tự chữa tại nhà được đến đâu

Câu hỏi này tôi nghe gần như mỗi tuần, từ hai nhóm người rất khác nhau.

Nhóm thứ nhất là các bác đã có tuổi, sáng ngủ dậy thấy cổ cứng đờ, quay đầu sang một bên là vướng. Nhóm thứ hai trẻ hơn nhiều, làm văn phòng, ngồi máy tính cả ngày, đến chiều thì đau mỏi cổ vai gáy, nhức lan lên sau đầu. Hai nhóm khác nhau về tuổi nhưng hỏi tôi cùng một câu: có cách nào tự làm ở nhà không, đi lại nhiều lần tốn thời gian quá.

Tôi trả lời thẳng: có, nhưng phải phân biệt rõ hai chuyện.

Chuyện thứ nhất là những việc bạn hoàn toàn tự làm được và nên làm mỗi ngày — sửa tư thế, vận động nhẹ đều đặn, chỉnh lại vài thói quen sinh hoạt. Đây mới đúng là phần tự chữa thoái hóa cột sống cổ mà người ta hay đi tìm. Nó không hào nhoáng, không có mẹo nào lạ, nhưng nó chiếm phần lớn thời gian trong ngày của bạn nên cũng ảnh hưởng nhiều nhất đến cột sống cổ.

Chuyện thứ hai là những việc trông có vẻ đơn giản nhưng không được tự làm — nắn, bẻ, giật cổ cho kêu, hay tự quyết định dùng thuốc. Đây là phần thuộc về người có chuyên môn, và với thoái hóa cột sống cổ thì cái giá của việc làm sai cao hơn hẳn các đoạn khác của cột sống.

Tổ chức Y tế Thế giới xếp đau cổ vào nhóm bệnh cơ xương khớp có gánh nặng lớn nhất toàn cầu, với khoảng 222 triệu người mắc. Con số ấy nói lên một điều: đau cổ không phải chuyện riêng của bạn, và cũng không hiếm đến mức không ai biết cách sống chung với nó.

Bảy đốt sống cổ, và chỗ mong manh nhất khi bạn tự vặn cổ

Phần này tôi hay giảng cho học viên trong các khóa đào tạo, vì hiểu được nó thì không ai còn muốn tự bẻ cổ nữa.

Cột sống cổ của chúng ta có bảy đốt, đếm từ trên xuống, ký hiệu từ C1 đến C7. Bạn muốn tự tìm C7 thì rất dễ: cúi đầu xuống, vuốt tay từ sau gáy đi xuống, chỗ có một mỏm xương lồi hẳn ra, lắc thấy chắc chắc — đó chính là mỏm gai của đốt sống cổ 7. Nó dài nhất, cao nhất trong cả đoạn cột sống cổ.

Điều thú vị nằm ở đầu kia. Tất cả các đốt sống trong cơ thể đều có mỏm gai ở phía sau, riêng C1 thì không. Đốt sống cổ 1 giống hệt một chiếc nhẫn: nó là đốt sống duy nhất không có thân đốt sống. Và vì không có thân, nó cũng không có đĩa đệm.

Đây là chỗ mấu chốt. Ở những đốt sống khác, phần thân có đĩa đệm chèn giữa nên biên độ xoay bị hạn chế rất nhiều. Riêng đoạn C1–C2 của cột sống cổ thì xoay được gần như vòng quanh. Nói cách khác, phần lớn động tác quay đầu của bạn đến từ hai đốt trên cùng — đoạn bản lề tinh vi nhất, nơi có động mạch đi lên nuôi não và tủy sống nằm ngay sát.

Bây giờ hình dung lại cảnh quen thuộc: cổ mỏi, bạn ôm đầu giật mạnh sang một bên cho kêu “rắc” một tiếng. Lực ấy đi đúng vào đoạn bản lề vừa nói. Tiếng kêu làm bạn thấy nhẹ vài phút, nhưng thứ bạn vừa làm là dồn một lực đột ngột vào chỗ mong manh nhất của cả cột sống cổ.

Hiểu được cấu tạo đó thì câu hỏi thoái hóa cột sống cổ tự chữa tại nhà tự đổi hướng. Đích không còn là “nắn cho nó về chỗ”. Đích là giảm thứ đang bào mòn cột sống cổ mỗi ngày, và làm khỏe khối cơ quanh nó để chúng gánh bớt cho đốt sống. Thoái hóa cột sống cổ là kết quả tích lũy của nhiều năm, nên thứ hóa giải nó cũng phải là việc làm hằng ngày chứ không phải một cú nắn.

Người đàn ông nằm sấp, kỹ thuật viên một tay đặt giữa hai bả vai, một tay nâng cánh tay để mở vùng vai gáy

Ba việc nên làm ở nhà, làm mỗi ngày

Ba việc dưới đây không cần dụng cụ, không cần ai hướng dẫn tại chỗ. Chúng là phần lõi thật sự của việc tự chữa thoái hóa cột sống cổ.

Sửa độ cao — của màn hình và của gối

Cái đầu người lớn nặng khoảng 4 đến 5 kilôgam. Khi bạn ngồi thẳng, khối lượng ấy rơi thẳng xuống trục cột sống cổ nên cổ gần như không phải gồng. Nhưng mỗi độ cúi về trước, khối cơ sau gáy lại phải kéo ngược lại để giữ đầu khỏi gục. Cúi nhìn điện thoại hai tiếng là hai tiếng nhóm cơ ấy làm việc không nghỉ, và đó là cách nhanh nhất để một cột sống cổ bình thường chuyển sang đau mỏi cổ vai gáy mỗi chiều.

Nên việc đầu tiên là nâng màn hình lên ngang tầm mắt — kê hộp, kê chồng sách, gì cũng được. Điện thoại thì nâng tay lên thay vì cúi đầu xuống.

Việc thứ hai là cái gối. Cơ quan Y tế Quốc gia Anh khuyên người đau cổ dùng gối thấp và chắc, vì gối quá cao giữ cột sống cổ ở tư thế gập suốt bảy tám tiếng ngủ, còn gối quá mềm thì đầu lún xuống và cổ vẹo sang một bên. Nhiều bác kể với tôi là đổi cái gối xong tự nhiên sáng dậy đỡ cứng hẳn, mà trước đó đã đi tìm đủ nơi.

Vận động nhẹ, chia nhỏ, đều đặn

Thoái hóa cột sống cổ sợ nhất hai thái cực: bất động hoàn toàn, và vận động quá mạnh. Khoảng giữa mới là chỗ an toàn.

Cách làm đơn giản: mỗi 45 đến 60 phút ngồi thì đứng dậy một lần, xoay vai vài vòng, gập và ngửa cột sống cổ chầm chậm trong biên độ không gây đau. Thấy đau nhói là dừng, không cố thêm chút nào. Vài lần ngắn rải trong ngày tốt hơn hẳn một buổi tập dài rồi ba ngày sau mới tập lại.

Một loạt động tác cụ thể làm ngay tại bàn, tôi đã hướng dẫn trong bài đau cổ khi ngoảnh đầu — bài tập 5 phút tại bàn làm việc. Người bị đau mỏi cổ vai gáy do ngồi lâu có thể lấy nguyên bộ đó làm nền cho phần vận động của mình.

Chỉnh vài thói quen rất nhỏ

  • Giữ ấm vùng gáy. Ngồi thẳng luồng điều hòa hoặc quạt thổi vào gáy nhiều giờ làm khối cơ co siết lại, sáng hôm sau cứng cổ.
  • Đổi bên. Đeo túi, bế cháu, kẹp điện thoại vào vai — đổi bên thường xuyên, đừng để một bên gánh mãi, vì lệch kéo dài là một trong những đường dẫn tới thoái hóa cột sống cổ một bên.
  • Chia nhỏ việc cúi. Nhặt rau, khâu vá, lau nhà đều là tư thế cúi cổ kéo dài. Làm 20 phút thì ngẩng lên nghỉ một lúc.

Ba thói quen này nghe nhỏ đến mức dễ bị bỏ qua. Nhưng chúng lặp lại mỗi ngày, mà thoái hóa cột sống cổ vốn là kết quả của những thứ lặp lại mỗi ngày.

Kỹ thuật viên ấn giữ vùng vai của người đàn ông nằm ngửa, tay kia đỡ cánh tay đang gập

Ba việc tuyệt đối đừng tự làm

Đây là phần tôi muốn bạn đọc kỹ nhất, kỹ hơn cả phần trên. Ranh giới của việc thoái hóa cột sống cổ tự chữa tại nhà nằm đúng ở ba điều này.

Đừng tự nắn, tự bẻ, tự giật cổ cho kêu

Và cũng đừng nhờ người không có chuyên môn làm giúp. Lý do nằm ở đoạn C1–C2 tôi vừa nói: đó là chỗ xoay nhiều nhất của cột sống cổ, không có đĩa đệm đỡ, lại nằm sát mạch máu đi lên não. Một cú giật đúng chỗ sai lúc có thể để lại hậu quả không xoay ngược được.

Tiếng “rắc” không phải dấu hiệu bạn vừa nắn được gì về chỗ. Nó chỉ là hiện tượng trong bao khớp, và cảm giác nhẹ đi sau đó thường chỉ kéo dài vài chục phút. Người nào tự bẻ cổ mỗi ngày thì thường là tuần sau bẻ nhiều hơn tuần trước — dấu hiệu rõ ràng rằng cơn đau cổ không hề được giải quyết.

Đừng tự quyết định chuyện thuốc men

Thuốc giảm đau, thuốc chống viêm, thực phẩm bổ sung cho xương khớp — tất cả đều là phần việc của bác sĩ chuyên khoa sau khi đã khám trực tiếp và xem phim. Mua theo lời mách trong nhóm, theo quảng cáo, hay dùng lại đơn cũ của người khác đều có rủi ro thật, nhất là với người đã có bệnh dạ dày, thận hoặc đang dùng thuốc khác.

Tôi nói rõ để không ai hiểu nhầm: Thiên Ứng Đạo không khám chữa bệnh và không kê đơn. Phần chúng tôi làm là kiểm tra đánh giá, tập luyện và hướng dẫn. Phần thuốc thuộc về bác sĩ chuyên khoa.

Đừng nằm im và đừng đeo nẹp cổ dài ngày

Đây là sai lầm ngược với sai lầm thứ nhất, và cũng phổ biến không kém. Đau quá nên sợ, sợ nên không dám cử động, không cử động nên khối cơ quanh cột sống cổ yếu đi và khớp khô lại — rồi lần sau cử động càng đau hơn.

Cơ quan Y tế Quốc gia Anh khuyên không cố định cổ bằng nẹp trong đau cổ thông thường, chính vì lý do này. Nẹp có chỗ dùng của nó, nhưng đó là chỉ định của bác sĩ trong một số tình huống cụ thể, không phải thứ tự mua về đeo cho yên tâm.

Cánh tay người nằm ngửa được đưa ngang qua ngực để kéo giãn nhóm cơ vai và gáy

Khi nào phải dừng tự làm ở nhà và đi khám ngay

Mọi lời khuyên tự chăm sóc ở trên đều dựa trên một giả định: cơn đau cổ của bạn là đau cơ học thông thường. Khi xuất hiện những dấu hiệu dưới đây thì giả định đó không còn đúng, và việc cần làm là đi gặp bác sĩ chuyên khoa, không phải tìm thêm mẹo tại nhà.

Dấu hiệu Vì sao không được chờ
Tê bì lan từ cổ xuống vai, cánh tay, bàn tay hoặc các ngón Gợi ý rễ thần kinh cổ đang bị chèn ép, cần đánh giá bằng hình ảnh
Yếu tay — cầm đũa rơi, vặn nắp chai không nổi, tay lạnh bất thường Dấu hiệu tổn thương thần kinh đã ảnh hưởng đến chức năng
Chóng mặt, loạng choạng, mất thăng bằng khi quay đầu Có thể liên quan đến tuần hoàn vùng cổ — chẩn đoán này chỉ bác sĩ mới làm được
Đau cổ xuất hiện ngay sau ngã, tai nạn, va đập vùng đầu cổ Phải loại trừ tổn thương xương và dây chằng trước khi làm bất cứ điều gì
Đau kèm sốt, sụt cân không rõ lý do, đau tăng về đêm Nhóm dấu hiệu cần loại trừ nguyên nhân toàn thân
Yếu hai chân, đi lại khó, rối loạn tiểu tiện Dấu hiệu tủy sống cổ bị chèn ép — đi cấp cứu

Cơ quan Y tế Quốc gia Anh cũng xếp cảm giác kiến bò và tay lạnh vào nhóm dấu hiệu cần đi khám sớm, vì “đây có thể là dấu hiệu của một vấn đề nghiêm trọng hơn”.

Tôi nhấn mạnh lại cho rõ: có bất kỳ dấu hiệu nào trong bảng trên thì mọi kế hoạch thoái hóa cột sống cổ tự chữa tại nhà đều phải dừng lại, không thương lượng. Tự làm tiếp lúc ấy chỉ làm chậm thời điểm được chẩn đoán đúng.

Một điều nữa: nếu bác sĩ đã kết luận bạn có thoát vị đĩa đệm cột sống cổ chứ không đơn thuần là thoái hóa cột sống cổ, thì bài này không phải chỗ để tìm hướng xử lý — đó là một câu chuyện khác, có nguyên tắc riêng.

Một buổi kiểm tra đánh giá xem những gì

Rất nhiều người đến chỗ tôi sau khi đã tự chữa thoái hóa cột sống cổ ở nhà nhiều tháng mà không thấy khá hơn. Việc đầu tiên chúng tôi làm không phải là xoa bóp, mà là đo.

Đo tầm vận động của cột sống cổ theo cả sáu hướng, so hai bên với nhau. Sờ dọc khối cơ sau gáy và quanh bả vai để tìm điểm co siết. Xem dáng đầu có nhô ra trước không, hai vai có lệch không. Hỏi kỹ về giờ giấc: đau cổ lúc nào trong ngày, nằm thế nào thì đỡ, ngồi bao lâu thì bắt đầu mỏi.

Bước đo này quan trọng vì nó trả lời được câu hỏi mà tự làm ở nhà không trả lời nổi: đau mỏi cổ vai gáy của bạn đến từ đâu. Có người vấn đề nằm ở cột sống cổ thật. Có người gốc nằm ở khối cơ ngực bị co ngắn kéo hai vai đổ về trước, cổ chỉ là nơi chịu trận. Hai tình huống ấy cần hai hướng làm hoàn toàn khác nhau, và nhìn bằng mắt thường thì không phân biệt được.

Sau khi đo xong, bạn nhận được một bản đồ hành động cá nhân hóa: phần nào chúng tôi làm bằng tay, phần nào bạn tự tập ở nhà, và mốc nào thì đánh giá lại. Nếu buổi đo phát hiện dấu hiệu cần bác sĩ chuyên khoa, chúng tôi nói thẳng và chỉ chỗ để bạn đi, không giữ lại.

Chi tiết về cách chọn một nơi làm việc tử tế cho vùng cổ vai gáy — hỏi gì, nhìn gì trước khi quyết định — tôi đã viết riêng trong bài trị liệu đau vai gáy ở đâu tốt Hà Nội.

Điều tôi muốn bạn giữ lại sau bài này

Gần 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực thần kinh — cơ xương khớp cho tôi một quan sát lặp đi lặp lại: người tiến bộ tốt nhất không phải người tìm được mẹo hay nhất, mà là người làm đúng ba việc nhỏ mỗi ngày và không làm ba việc nguy hiểm kia lần nào.

Thoái hóa cột sống cổ tự chữa tại nhà không có nghĩa là bạn tự lo hết. Nó có nghĩa là bạn nhận đúng phần của mình — tư thế, vận động, thói quen — và giao phần còn lại cho người có chuyên môn. Chia việc đúng như vậy thì bạn đỡ tốn tiền, đỡ mất thời gian, và quan trọng nhất là không tự làm hỏng thêm cột sống cổ của mình.

Nếu bạn đã làm đủ ba việc nên làm trong bốn đến sáu tuần mà cơn đau cổ vẫn không dễ chịu hơn, đó là lúc nên để người khác đo giúp bạn một lượt. Đừng đợi đến khi tay bắt đầu tê.

Bạn muốn hiểu thêm về người viết bài này thì đọc bác sĩ Quang Hòa là ai.

Câu hỏi thường gặp

Thoái hóa cột sống cổ có hết hẳn được không?

Phần xương và sụn đã thay đổi theo tuổi thì không quay lại như thời trẻ, và bạn nên dè chừng nơi nào hứa điều ngược lại. Nhưng cải thiện chức năng thì làm được: quay đầu rộng hơn, ngủ không bị cơn đau cổ đánh thức, làm việc hết buổi chiều mà gáy không nặng. Mức cải thiện tùy từng người và tùy phần tự chữa thoái hóa cột sống cổ ở nhà có làm đều hay không.

Tôi nghe nói treo xà hoặc kéo giãn cột sống cổ tại nhà rất tốt, có nên làm không?

Kéo giãn cột sống cổ là một kỹ thuật có thật, nhưng nó cần lực đúng, hướng đúng và phải loại trừ chống chỉ định trước. Tự làm bằng dụng cụ mua trên mạng, không ai đo cho trước, là làm mù. Muốn thử thì nên hỏi người có chuyên môn xem trường hợp của mình có hợp không đã.

Đau mỏi cổ vai gáy của tôi mới xuất hiện gần đây, có cần đi khám ngay không?

Nếu chỉ đau mỏi thông thường, không tê, không yếu tay, không chóng mặt, thì cứ làm ba việc nên làm ở trên trong vài tuần và theo dõi. Có bất kỳ dấu hiệu nào trong bảng cảnh báo, hoặc cơn đau cổ không đỡ sau vài tuần, thì đi khám chứ đừng tìm thêm mẹo.

Nguồn tham chiếu

  • NHS — Neck pain and stiff neck — hướng dẫn tự chăm sóc khi đau cổ, khuyến cáo dùng gối thấp và chắc, không cố định cổ bằng nẹp, kèm danh sách dấu hiệu cần đi khám.
  • WHO — Musculoskeletal health — số liệu gánh nặng bệnh cơ xương khớp toàn cầu, trong đó đau cổ khoảng 222 triệu người.

Trung tâm Thiên Ứng Đạo

TRUNG TÂM THIÊN ỨNG ĐẠO – Phụng sự từ tâm, Nâng tầm sức khỏe Địa chỉ: BTT10 – 7, Khu nhà ở HimLam Vạn Phúc, Phường Hà Đông, TP Hà Nội Hotline: 0924.185.666

Cổ cứng, gáy nặng nhiều tháng mà tự làm ở nhà mãi không đỡ?

Chúng tôi đo tầm vận động cổ, tìm điểm cơ co siết và chỉ ra phần nào bạn tự tập được, phần nào cần người làm cùng.

Hotline/Zalo: 0924185666 | Đặt lịch kiểm tra đánh giá →

BS CKI Nguyễn Quang Hòa

Y học cổ truyền – Cơ xương khớp – Phục hồi chức năng | Nhà sáng lập phương pháp Thiên Ứng Đạo

Bác sĩ Chuyên khoa I | Giám đốc Trung tâm Giáo dục Chăm sóc Sức khỏe Cộng đồng Dung Hòa | Giảng viên chính các khóa đào tạo cho học viên, người bệnh và phụ huynh.

📍 BTT10-7, Him Lam Vạn Phúc, Hà Đông, Hà Nội | ☎ 0924185666 | YouTube @BacsiQuangHoa

📌 Tuyên bố miễn trách nhiệm: Bài viết mang tính giáo dục sức khỏe từ BS CKI Nguyễn Quang Hòa. Không thay thế việc bác sĩ chuyên khoa trực tiếp khám, chẩn đoán và điều trị. Nếu bạn tê bì lan xuống tay, yếu tay, chóng mặt khi quay đầu, hoặc đau cổ ngay sau một cú ngã, hãy đến cơ sở y tế ngay.

Đánh giá bài viết này: post
Facebook
Twitter
LinkedIn
WhatsApp
Picture of Bác Sỹ Nguyễn Quang Hòa
Bác Sỹ Nguyễn Quang Hòa

Chuyên gia Y học Cổ truyền Hiện đại hóa với 17+ năm kinh nghiệm.

Đặt Lịch Hẹn Tư Vấn

Kiến Tạo Sức Khỏe Toàn Diện, Thay Đổi Cuộc Sống Của Bạn

Hãy để lại thông tin của bạn. Đội ngũ Thiên Ứng Đạo sẽ liên hệ để lắng nghe và tư vấn miễn phí về vấn đề bạn đang gặp phải.

Địa chỉ Trung Tâm Thiên Ứng Đạo

Chi nhánh Hà Nội

Chi nhánh Thanh Hóa

Chi nhánh TP HCM

Đặt lịch hẹn

Tất cả các ngày trong tuần
Thông tin khách hàng
Liên Hệ