Đau đầu chóng mặt do thoát vị đĩa đệm cổ — Liên quan thế nào và điều trị ra sao

Đau đầu chóng mặt do thoát vị đĩa đệm cổ — Liên quan thế nào và điều trị ra sao

Mục lục

Có một câu chuyện tôi hay kể cho học viên và người bệnh của mình nghe tại Trung tâm Dung Hòa.

Một người bệnh nữ, 44 tuổi, đến gặp tôi sau hơn hai năm chống chọi với chứng đau đầu mãn tính. Chị đã đi khám chuyên khoa thần kinh khắp nơi, uống đủ loại thuốc giảm đau, thậm chí được chẩn đoán mắc chứng đau nửa đầu Migraine và điều trị ròng rã cả năm trời nhưng bệnh tình không hề thuyên giảm.

Khi tôi đặt câu hỏi: “Cơn đau đầu của chị thực chất bắt đầu từ vị trí nào?” — chị đưa tay chỉ ngay vào vùng gáy dưới xương chẩm. Cơn đau âm ỉ từ gáy, sau đó lan dần lên đỉnh đầu và ra phía sau hốc mắt.

Tôi tiến hành thăm khám lâm sàng hệ cột sống cổ. Cơ vùng cổ co cứng nghiêm trọng. Biên độ vận động bị hạn chế, đặc biệt là khi xoay đầu sang phải. Khi tôi dùng kỹ thuật ấn chẩn vào vùng đốt sống C2–C3 bên phải, chị nhăn mặt vì đau và thốt lên rằng cảm giác đau đầu quen thuộc hằng ngày của chị đột ngột trỗi dậy ngay lập tức.

Kết quả chụp cộng hưởng từ (MRI) cột sống cổ sau đó đã xác nhận nghi ngờ của tôi: Chị bị thoát vị đĩa đệm tầng C2–C3 và C3–C4.

Người bệnh này không hề bị bệnh Migraine vô căn. Chị bị chứng đau đầu cổ nguồn (Cervicogenic Headache) — một tình trạng bệnh lý rất dễ bị bỏ sót hoặc chẩn đoán nhầm lẫn trong thực tế lâm sàng hiện nay.

1. Cơ chế thoát vị cổ gây đau đầu và chóng mặt

Cột sống cổ không đơn thuần là bệ đỡ cho hộp sọ mà còn là nơi hội tụ của hệ thống mạch máu và thần kinh vô cùng đậm đặc. Tình trạng thoát vị đĩa đệm cổ có thể kích hoạt các cơn đau đầu và cảm giác choáng váng, chóng mặt theo hai cơ chế sinh cơ học chính sau đây:

  • Chèn ép rễ thần kinh cổ cao (C1 – C3): Đây là các rễ thần kinh chịu trách nhiệm chi phối cảm giác cho vùng sau gáy, chẩm và da đầu. Khi đĩa đệm vùng cổ trên (đặc biệt là tầng C2–C3) bị lồi hoặc thoát vị, khối thoát vị sẽ chèn ép hoặc kích ứng các rễ thần kinh này. Tín hiệu đau từ cổ sẽ bị hệ thần kinh trung ương diễn giải nhầm thành đau đầu, tạo ra hội chứng đau đầu cổ nguồn lan tỏa ngược lên phía trên.
  • Kích thích hệ thần kinh giao cảm và ảnh hưởng tuần hoàn: Xung quanh động mạch đốt sống (chạy trong các lỗ ngang của đốt sống cổ) có hệ thống sợi thần kinh giao cảm dày đặc. Khối đĩa đệm thoát vị kết hợp với tình trạng co thắt cơ cổ quá mức có thể kích thích các sợi thần kinh giao cảm này, hoặc làm giảm lưu lượng máu cơ học nuôi dưỡng vùng tiền đình – tai trong. Sự sai lệch tín hiệu từ các thụ thể bản thể vùng cổ gửi về não bộ kết hợp với suy giảm tuần hoàn trục nền sẽ gây ra tình trạng mất thăng bằng, chóng mặt cổ nguồn.

Trong thực tế điều trị, hai cơ chế này rất thường xuyên xảy ra đồng thời, khiến người bệnh vừa phải chịu đựng cơn đau đầu dai dẳng, vừa phải chịu cảnh đi đứng bồng bềnh như say sóng.

Cơ chế thoát vị cổ gây đau đầu và chóng mặt
Cơ chế thoát vị cổ gây đau đầu và chóng mặt

2. Đau đầu cổ nguồn (Cervicogenic Headache) khác với Migraine thế nào

Đây là ranh giới chẩn đoán lâm sàng mà rất nhiều người bệnh — và thậm chí là cả một số thầy thuốc nếu không khám kỹ bằng tay — dễ có sự nhầm lẫn tai hại dẫn đến việc dùng sai thuốc suốt nhiều năm.

Đau đầu cổ nguồn (Cervicogenic Headache) Đau nửa đầu Migraine
  • Cơn đau luôn khởi phát từ vùng gáy, cổ sau hoặc dưới chẩm, sau đó lan dần lên đỉnh đầu, thái dương hoặc ra trước mắt.
  • Thường đau cố định ở một bên đầu, rất hiếm khi tự động đổi bên trong cùng một cơn.
  • Cơn đau tăng lên rõ rệt khi vận động cổ (cúi, ngửa, xoay đầu) hoặc giữ nguyên một tư thế cổ quá lâu (ngồi máy tính, xem điện thoại).
  • Khi ấn tay vào các nhóm cơ cổ sau hoặc khớp đốt sống cổ sẽ tái hiện lại chính xác cơn đau đầu của người bệnh.
  • Không có các dấu hiệu thần kinh báo trước (Aura) và thường kèm cứng cổ, giới hạn biên độ vận động cổ.
  • Cơn đau thường bắt đầu trực tiếp ở vùng thái dương, trán hoặc khu vực xung quanh hốc mắt.
  • Có xu hướng đổi bên linh hoạt giữa các bên đầu qua các cơn đau khác nhau.
  • Cơn đau diễn ra theo mạch đập, thường đi kèm với cảm giác buồn nôn, sợ ánh sáng mạnh, sợ tiếng động lớn.
  • Đôi khi xuất hiện dấu hiệu tiền triệu (Aura) như nhìn thấy chớp sáng lung linh, mờ mắt thoáng qua trước khi cơn đau ập đến.
  • Cơn đau không phụ thuộc vào các tư thế cơ học hoặc cử động của cột sống cổ.

Một mẹo lâm sàng thực tế mà tôi luôn áp dụng tại phòng khám: Nếu dùng lực ngón tay ấn định vị vào các điểm kích hoạt (Trigger points) trên cơ vùng cổ sau mà có thể kích hoạt hoặc làm tăng cường độ đau đầu lan lên đỉnh chẩm — đó chính là bằng chứng vàng hướng về đau đầu cổ nguồn.

Tuy nhiên, y học cũng ghi nhận hiện tượng hai bệnh lý này cùng tồn tại song hành. Một kích thích đau liên tục phát ra từ đĩa đệm cổ bị thoát vị hoàn toàn có thể là ngòi nổ (trigger) kích hoạt một cơn đau nửa đầu Migraine thực thụ ở những người có sẵn cơ địa. Đó là lý do vì sao khi chúng tôi điều trị giải tỏa áp lực ở cổ, tần suất và cường độ của cả hai loại cơn đau đều giảm đi ngoạn mục.

Đau đầu cổ nguồn (Cervicogenic Headache) khác với Migraine thế nào

3. Chóng mặt cổ (Cervicogenic Vertigo) — Triệu chứng hay bị bỏ sót

Khi nhắc đến biểu hiện chóng mặt hay choáng váng, phản xạ tự nhiên của đa số mọi người là nghĩ ngay đến bệnh lý tai trong, rối loạn tiền đình do thiếu máu não hoặc huyết áp thấp. Thế nhưng, hệ cột sống cổ bị tổn thương cũng là một thủ phạm giấu mặt gây chóng mặt vô cùng phổ biến.

3.1. Cơ chế sinh bệnh:

Vùng cơ sâu và hệ dây chằng bao khớp xung quanh cột sống cổ sở hữu một mật độ thụ thể bản thể (Proprioceptors) vô cùng dày đặc. Các thụ thể này đóng vai trò như các cảm biến định vị sinh học, liên tục gửi tín hiệu thần kinh về não bộ để thông báo chính xác đầu đang nghiêng, xoay hay ở vị trí nào trong không gian, phối hợp nhịp nhàng với mắt và tai trong.

Khi đĩa đệm cổ bị thoát vị gây biến dạng cấu trúc, cộng thêm tình trạng co thắt cơ cổ để tự vệ, các cảm biến này sẽ bị kích thích quá mức và gửi đi những tín hiệu sai lệch, xung đột hoàn toàn với tín hiệu từ mắt và tai trong gửi về. Sự bất đối xứng thông tin này khiến não bộ bị nhiễu loạn dữ liệu, dẫn đến cảm giác chóng mặt, mất thăng bằng, bồng bềnh bấp bênh.

Bên cạnh đó, trong một số ít trường hợp cơ co thắt quá nặng hoặc có gai xương đốt sống đi kèm, lưu lượng máu đi qua động mạch đốt sống lên thân não cũng tạm thời bị ảnh hưởng cục bộ khi người bệnh xoay cổ tối đa.

3.2. Đặc điểm nhận diện chóng mặt do cổ:

  • Cảm giác choáng váng, bồng bềnh xuất hiện hoặc tăng mạnh khi xoay cổ, ngước đầu hoặc cúi đầu đột ngột.
  • Cơn chóng mặt hầu như luôn đi kèm với tình trạng đau mỏi cổ lan xuống vai và cứng gáy rõ rệt.
  • Tuyệt đối không có hiện tượng ù tai, tiếng ve kêu trong tai hoặc suy giảm thính lực (giúp phân biệt rõ ràng với hội chứng Meniere ở tai trong).
  • Khi thực hiện các nghiệm pháp kiểm tra tiền đình chuyên sâu (như Dix-Hallpike), người bệnh không có biểu hiện rung giật nhãn cầu quay theo một hướng cố định (loại trừ chứng chóng mặt tư thế kịch phát lành tính – BPPV).

4. Khi nào đau đầu kèm chóng mặt là nguy hiểm — Cần loại trừ ngay

Đây là phần tôi luôn muốn nhấn mạnh và yêu cầu tất cả người bệnh cũng như học viên của mình phải thuộc lòng để bảo vệ tính mạng. Không phải mọi trường hợp đau đầu, chóng mặt đều lành tính xuất phát từ cột sống cổ. Có những bệnh lý nội khoa cấp cứu nguy hiểm tính mạng có thể giả vờ bằng các triệu chứng tương tự.

4.1. Hãy đến ngay trung tâm y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu nếu cơn đau đầu, chóng mặt đi kèm bất kỳ dấu hiệu cảnh báo đỏ (Red Flags) nào dưới đây:

  • Đau đầu dữ dội, bùng phát dữ dội chỉ trong vòng vài giây đến vài phút — người bệnh mô tả là “cơn đau đầu tồi tệ nhất cuộc đời” (cảnh báo xuất huyết dưới nhện hoặc vỡ mạch máu não).
  • Chóng mặt, đi đứng không vững đi kèm với biểu hiện nói ngọng, méo miệng, yếu liệt hoặc tê bì một bên tay chân, nhìn một hóa hai (dấu hiệu đột quỵ não).
  • Đau đầu kèm theo triệu chứng sốt cao, cứng cổ nặng (không thể cúi đầu cho cằm chạm ức) và nhạy cảm sợ ánh sáng (nguy cơ viêm màng não nhiễm khuẩn).
  • Cơn đau đầu xuất hiện ngay sau một chấn thương cơ học trực tiếp vào vùng đầu hoặc vùng cổ.
  • Người bệnh có sự thay đổi về ý thức, lơ mơ, lú lẫn hoặc xuất hiện các cơn co giật toàn thân.

Tại Trung tâm Dung Hòa, trước khi đưa ra kết luận đau đầu hay chóng mặt do nguyên nhân cột sống cổ, quy trình bắt buộc của chúng tôi là phải rà soát và loại trừ hoàn toàn các dấu hiệu nguy hiểm tính mạng này thông qua hỏi bệnh tỉ mỉ và thăm khám thần kinh nghiêm ngặt.

5. Điều trị đau đầu và chóng mặt do thoát vị cổ

Để dứt điểm tình trạng này, nguyên tắc tối thượng là phải điều trị giải quyết vào tận gốc rễ cơ học của cột sống cổ, chứ không thể chỉ dùng các loại thuốc cắt ngọn triệu chứng đơn thuần.

Lộ trình điều trị toàn diện bao gồm 3 giai đoạn chặt chẽ:

  • Giai đoạn 1 — Chẩn đoán xác định nguồn gốc tổn thương: Khám lâm sàng hệ cơ xương khớp vùng cổ kết hợp phân tích kỹ lưỡng phim chụp cộng hưởng từ (MRI) cột sống cổ để định vị chính xác đĩa đệm nào đang thoát vị, rễ thần kinh nào đang bị chèn ép. Trong trường hợp nghi ngờ có ảnh hưởng mạch máu, bác sĩ sẽ chỉ định thêm siêu âm Doppler hệ động mạch đốt sống nền.
  • Giai đoạn 2 — Giải tỏa áp lực cơ học bằng phương pháp Thiên Ứng Đạo: Tôi áp dụng hệ thống kỹ thuật Thiên Ứng Đạo nhằm tập trung giải phóng hoàn toàn sự co thắt của các nhóm cơ sâu vùng cổ sau và vùng gáy dưới chẩm. Khi các cơ này được thư giãn, áp lực nội đĩa đệm sẽ giảm xuống, tuần hoàn máu nuôi dưỡng vùng gáy được khơi thông, đồng thời giải phóng các rễ thần kinh C1–C3 khỏi tình trạng bị bóp nghẹt. Đây chính là chìa khóa để dập tắt cơn đau đầu cổ nguồn.
  • Giai đoạn 3 — Ổn định cấu trúc và phòng ngừa tái phát lâu dài: Người bệnh được hướng dẫn và yêu cầu sửa đổi tư thế sinh hoạt sai lầm hằng ngày (tránh cúi đầu dùng điện thoại, điều chỉnh lại độ cao gối ngủ, setup lại góc làm việc công sở). Kết hợp với đó là các bài tập chuyên sâu kích hoạt nhóm cơ gấp cổ sâu giúp tạo ra một khung đỡ sinh học vững chắc, ngăn không cho bệnh tái phát.

Thông thường, tiến trình cải thiện trên lâm sàng sẽ rõ rệt từ tuần thứ 3 đến tuần thứ 4 trở đi. Triệu chứng chóng mặt và mất thăng bằng thường sẽ có xu hướng cải thiện và thuyên giảm sớm hơn so với cơn đau đầu chẩm gáy.

6. Góc nhìn lâm sàng từ BS Hòa

Người bệnh nữ 44 tuổi mà tôi kể ở phần mở đầu bài viết — sau đúng 8 tuần kiên trì điều trị phục hồi cột sống cổ bằng phương pháp Thiên Ứng Đạo và sửa đổi tư thế làm việc, chị đã hoàn toàn thoát khỏi những cơn đau đầu hành hạ hằng tuần. Điều khiến chị hạnh phúc nhất là chiếc hộp thuốc giảm đau luôn phải mang theo bên mình giờ đây đã có thể vứt bỏ hoàn toàn.

Bài học lâm sàng sâu sắc tôi rút ra từ ca bệnh này cũng như hàng trăm ca bệnh tương tự khác là: Khi một người bệnh than phiền về tình trạng đau đầu mãn tính, chỉ cần họ có kèm theo dù chỉ là một chút cảm giác cứng gáy, mỏi cổ nhẹ — toàn bộ hệ cột sống cổ phải được đưa vào tầm soát và thăm khám một cách cực kỳ cẩn trọng.

Rất nhiều người bệnh đã vô tình chung sống với tình trạng mỏi cổ, cứng cổ suốt nhiều năm và coi đó là chuyện hiển nhiên do áp lực công việc. Họ chỉ thực sự hoảng sợ và đi vái tứ phương khi xuất hiện triệu chứng đau đầu dữ dội hoặc chóng mặt bồng bềnh.

Nhưng bạn hãy nhớ:

Cơn đau đầu hay chóng mặt lúc này thực chất chỉ là tiếng kêu cứu của cơ thể. Vùng cột sống cổ bị tổn thương mới chính là nơi phát ra tiếng kêu cứu đó. Đừng chỉ tìm cách tắt tiếng kêu, hãy sửa chữa nơi phát ra nó.

7. Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Thoát vị đĩa đệm cổ có gây chóng mặt không?
Có, hoàn toàn có thể. Thoát vị đĩa đệm cổ, đặc biệt là ở các phân đoạn cổ cao (từ C1 đến C4), gây ra chóng mặt thông qua việc làm nhiễu loạn các tín hiệu của thụ thể bản thể cơ sâu cổ gửi về não, hoặc do hiện tượng co thắt cơ gây ảnh hưởng tạm thời đến dòng máu qua động mạch đốt sống. Tuy nhiên, trước khi kết luận chóng mặt do cổ, bác sĩ bắt buộc phải khám để loại trừ các nguyên nhân từ tai trong hoặc huyết áp.

Đau đầu cổ nguồn và đau nửa đầu Migraine có thể điều trị bằng cùng một loại thuốc không?
Không. Các loại thuốc đặc hiệu điều trị Migraine (như nhóm triptan) hoạt động dựa trên cơ chế co mạch máu não, hoàn toàn không có hiệu quả đối với đau đầu cổ nguồn. Đau đầu cổ nguồn bản chất là một rối loạn cơ học xuất phát từ sự chèn ép thần kinh và co thắt cơ ở cổ, do đó việc điều trị phải tập trung vào giải phóng cơ học hệ cột sống cổ.

Làm thế nào để tôi tự nhận biết cơn chóng mặt của mình có phải do cổ gây ra hay không?
Bạn hãy chú ý quan sát: Nếu tình trạng choáng váng, bồng bềnh xuất hiện hoặc tăng nặng rõ rệt mỗi khi bạn xoay đầu sang bên, ngước nhìn lên cao hoặc cúi xuống, đồng thời đi kèm cảm giác đau mỏi, cứng đờ vùng gáy và hoàn toàn không có biểu hiện ù tai hay giảm thính lực — thì khả năng rất cao là cơn chóng mặt đó bắt nguồn từ các tổn thương ở cột sống cổ.

Vị trí thoát vị đĩa đệm cổ ở đốt nào thì dễ gây ra chứng đau đầu nhất?
Tình trạng thoát vị đĩa đệm và tổn thương khớp ở vùng cổ trên (từ phân đoạn C1 đến C4) là nguyên nhân trực tiếp nhất gây ra đau đầu, do các rễ thần kinh C1, C2, C3 chịu trách nhiệm chi phối cảm giác cho toàn bộ vùng chẩm, gáy và da đầu sau. Ngược lại, thoát vị ở vùng cổ thấp (từ C5 đến C7) thường sẽ biểu hiện bằng triệu chứng tê bì dọc cánh tay, đau mỏi bả vai chứ ít khi gây đau đầu.

8. Liên hệ tư vấn cùng chuyên gia

Nếu bạn đang phải chịu đựng những cơn đau đầu âm ỉ kéo dài từ gáy lan lên, hoặc thường xuyên bị chóng mặt, choáng váng mỗi khi thay đổi tư thế cổ mà điều trị nội khoa mãi không đỡ, hãy để lại lời nhắn hoặc liên hệ trực tiếp. BS Hòa sẽ hỗ trợ thăm khám, phân tích phim chụp và đồng hành cùng bạn xây dựng một phác đồ điều trị an toàn, không phẫu thuật bằng phương pháp Thiên Ứng Đạo.

Hệ thống Thiên Ứng Đạo
Hệ thống Thiên Ứng Đạo

Hotline: 0924185666
Địa chỉ: BTT10 – 7, Khu Nhà ở Him Lam Vạn Phúc, Hà Đông, Hà Nội
Thiên Ứng Đạo – Phụng sự từ tâm – Nâng tầm sức khỏe

Danh mục nguồn y khoa tham khảo

  1. International Headache Society. The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition (ICHD-3): Cervicogenic Headache. Truy cập tại ichd-3.org.
  2. Sjaastad O, Saunte C, Hovdahl H, Breivik H, Grøntvedt E. Cervicogenic headache: an hypothesis. Cephalalgia. 1983;3(4):249-256.
  3. Reid SA, Rivett DA. Manual therapy treatment of cervicogenic dizziness: a systematic review. Manual Therapy. 2005;10(1):4-13.

Khuyến cáo y khoa: Nội dung bài viết này được chia sẻ dựa trên kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm lâm sàng của BS CKI Nguyễn Quang Hòa, chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục thông tin. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý chẩn đoán hoặc tự ý áp dụng các phương pháp điều trị khi chưa có sự thăm khám, đánh giá trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.

Đánh giá bài viết này: post
Facebook
Twitter
LinkedIn
WhatsApp
Picture of Bác Sỹ Nguyễn Quang Hòa
Bác Sỹ Nguyễn Quang Hòa

Chuyên gia Y học Cổ truyền Hiện đại hóa với 17+ năm kinh nghiệm.

Đặt Lịch Hẹn Tư Vấn

Kiến Tạo Sức Khỏe Toàn Diện, Thay Đổi Cuộc Sống Của Bạn

Hãy để lại thông tin của bạn. Đội ngũ Thiên Ứng Đạo sẽ liên hệ để lắng nghe và tư vấn miễn phí về vấn đề bạn đang gặp phải.

Địa chỉ Trung Tâm Thiên Ứng Đạo

Chi nhánh Hà Nội

Chi nhánh Thanh Hóa

Chi nhánh TP HCM

Đặt lịch hẹn

Tất cả các ngày trong tuần
Thông tin khách hàng
Liên Hệ